Framnes, Keflavík, Reykjanesbæ

Guðmundur B. Jónsson segir í bók sinn Mannlíf og mannvirki í Vatnsleysustrandarhreppi að Guðjón Jónsson bátasmiður (1857-1922) og Guðrún Torfadóttir (1861-1942) hafi búið í litlu timburhúsi sem kallað var Skálinn og stóð norðan og neðan við Stóru-Vatnsleysu á Vatns­leysu­strönd. Guðjón byggði húsið sjálfur og þegar fjölskyldan flutti til Keflavíkur árið 1901 reif hann húsið og flutti það með sér. Þar byggði hann úr því íbúðarhúsið Framnes. Byggt var við húsið árið 1932, en árið 1986 var Framnes rifið.¹Guðmundur B. Jónsson (1987). Mannlíf og mannvirki í Vatnsleysustrandarhreppi, bls. 358-359. [Útg.staðar ekki getið:] Höfundur. Húsið stóð skammt norðvestan við húsið númer 8 við Framnesveg, líklega á lóð sem nú tilheyrir Framnesvegi 5, eða á milli þessara tveggja húsa.

Marta Valgerður Jónsdóttir gefur aðra mynd af híbýlum þeirra hjóna. Hún segir að þau hafi flutt af Vatnsleysuströnd til Keflavíkur vorið 1901 og í fyrstu hafi þau búið í torfbæ, en hún minnist ekki á að þau hafi flutt hús sitt með sér.²Marta Valgerður Jónsdóttir (1989). Keflavík í byrjun aldar. Minningar frá Keflavík, bls. 163. Þrjú bindi. Niðjatöl tóku saman Guðleifur Sigurjónsson og Þorsteinn Jónsson, sem einnig ritstýrði. Reykjavík: Líf og saga í samvinnu við Sögunefnd Keflavíkur Síðan segir hún:

Þau Guðjón og Guðrún fluttu brátt úr torfbænum í nýtt hús, er Guðjón smíðaði á flötinni norðan við bæinn og nær Hábæ. Þar bjuggu þau fá ár. Þá byggði Guðjón annað hús á stórri lóð ofan við Vatnsneskletta, drjúgan spöl frá Keflavíkurkauptúni, en þá var land allt þar umhverfis óbyggt.³Marta Valgerður Jónsdóttir (1989), bls. 164.

Guðjón var afkastamikill og eftirsóttur skipasmiður og þegar hann lést árið 1922 hafði hann

… smíðað að stofni 194 fleytur, þar af 46 áttæringa auk allra viðgerða á bátum og stórskipum, er ekki mun hafa verið minna að vöxtum. Guðjón var gáfumaður, dulur og fáskiptinn, en einkar skemmtilegur í vinahópi og í tilsvörum hnyttinn svo að af bar.⁴Marta Valgerður Jónsdóttir (1989), bls. 165.

Hér er úr vöndu að ráða því heimildum ber ekki saman og erfitt að komast að hinu rétta. Í bók Mörtu Valgerðar er mynd af húsinu. Þar sést að húsið var annað hvort steinsteypt eða múrhúðað, sem þykir líklegra, því það þykir sennilegt að hinn hagi trésmiður hafi byggt sér hús úr þeim efnivið sem hann kunni svo vel með að fara. Hafi húsið verið stækkað árið 1932 er ekki ólíklegt að myndin sé tekin eftir að það var gert og hugsanlega hefur húsið þá verið múrhúðað um leið.

Þegar þau Guðjón og Guðrún voru bæði fallin frá bjuggu dætur þeirra áfram í húsinu ævina á enda. Það voru þær Guðlaug (1891-1977) og Jónína (1895-1982), oft nefndar Framnessystur. Þær settu mikinn svip á bæjarlífið í Keflavík og margir eldri Keflvíkingar minnast þeirra með mikilli hlýju. Um Framnessystur var m.a. skrifað í Faxa, þegar Jónína andaðist:

Framnessystur, þær Guðlaug og Jónína Guðjónsdætur, með fálkaorðuna sem þær hlutu árið 1972. Ljósmynd í eigu Byggðasafn Reykjanesbæjar. Sótt 2. mars 2025 af https://sofn.reykjanesbaer.is/local-history-museum/moya/gallery/index/index/byggdasafn/keflavik-1949-1994/heimirst-0842.

Ungar að árum fluttust þær til Keflavíkur með foreldum sínum og bjuggu lengst af í húsi því, sem faðir þeirra byggöi á Vatnsnesinu og kallaði Framnes. Þær systur sóttu námskeið fyrir kennara en á þeim árum var erfitt að afla sér skólamenntunar. Guðlaug var fyrst kennari út í Leiru en 1919 var hún orðin fastur kennari við Barnaskólann í Keflavík. Um skeið var Jónína með smábarnaskóla í Framnesi. Síðar hóf hún einnig kennslu við Barnaskólann í Keflavík. En það var í félagsmálunum sem vegur þeirra var mestur. Sama árið og Guðlaug varð kennari í Keflavík, tók hún að sér aðalgæslumannsstörf í barnastúkunni Nýjársstjörnunni. Og það voru sannarlega engin vettlingatök sem þar voru tekin. Fljótlega varð Nýjársstjarnan lang fjölmennasta barnastúka landsins, með yfir 500 félaga og starfaði í tveimur deildum, eldri og yngri deild. Þarna var leikstarfsemi meðal annars höfð í hávegum og hafa þekktir leikarar eins og Gunnar Eyjólfsson farið miklum viðurkenningarorðum um æskulýðsstarf þeirra systra. Því Jónína varð brátt hjálparhella Guðlaugar í gæslumannsstarfinu. 49 ár var Guðlaug aðalgæslumaður Nýjársstjörnunnar. En Jónína átti fleiri áhugamál: Hátt í þrjá áratugi var hún formaður Slysavarnafélagsins í Keflavík. Fyrir þessi mannúðar- og æskulýðsstörf voru þær systur sæmdar riddarakrossi Fálkaorðunnar 1972 á nýársdag – afmælisdag barnastúkunnar í Keflavík.⁵Hilmar Jónsson (1982, 1. nóvember). Minning. Framnessystur. Faxi, 42. árg., 7. tbl., bls. 171.

Keflavíkurbær eignaðist húsið að þeim systrum gengnum. Fram kom sú hugmynd að varðveita húsið og þar yrði haldið til haga ýmsum gripum og myndum til minningar um þær systur.⁶Hilmar Jónsson (1982, 1. nóvember). Af því varð ekki, heldur var húsið rifið árið 1986.

Höfundur: Guðlaug Vilbogadóttir.
Síðast uppfært 4. mars, 2025

Heimildaskrá

• 1
  Guðmundur B. Jónsson (1987). Mannlíf og mannvirki í Vatnsleysustrandarhreppi, bls. 358-359. [Útg.staðar ekki getið:] Höfundur.
• 2
  Marta Valgerður Jónsdóttir (1989). Keflavík í byrjun aldar. Minningar frá Keflavík, bls. 163. Þrjú bindi. Niðjatöl tóku saman Guðleifur Sigurjónsson og Þorsteinn Jónsson, sem einnig ritstýrði. Reykjavík: Líf og saga í samvinnu við Sögunefnd Keflavíkur
• 3
  Marta Valgerður Jónsdóttir (1989), bls. 164.
• 4
  Marta Valgerður Jónsdóttir (1989), bls. 165.
• 5
  Hilmar Jónsson (1982, 1. nóvember). Minning. Framnessystur. Faxi, 42. árg., 7. tbl., bls. 171.
• 6
  Hilmar Jónsson (1982, 1. nóvember).