Fjarðarkot, Mjóafirði

Heiti: Gilsá - Fjarðarkot

Byggingarár: 1892

Horfið: ?

Upphafleg notkun: Íbúðarhús

Fyrsti eigandi: Ólafur Árnason og Sólrún Árnadóttir

Aðrir eigendur:

1907: Jón Ólafsson og Þorgerður Einarsdóttir

Upphafleg staðsetning: Gilsá, Mjóafirði

Flutt: 1907 í Fjarðarkot, Mjóafirði

Hvernig flutt: Tekið niður og flutt sjóleiðis á 4 bátum sem dregnir voru af mótorbát

Saga:

Gilsá er við sunnanverðan Mjóafjörð. Þar hóf Ólafur Árnason úr Breiðdal búskap árið 1892. Hann reisti sér hús innan við ána, sem ásamt sjávarbökkum afmarkar túnstæðið á tvo vegu. „Þar mun hafa verið sæmilegt að rækta dálítinn túnblett og bæjarstæðið hentugt og að ýmsu leyti skemmtilegt.“¹ Þarna bjó Ólafur ásamt konu sinni Sólrúnu Árnadóttur frá Eldleysu þau 11 ár sem búið var á Gilsá. Oft var nokkuð fjölmennt á Gilsá, þrjár til fimm vandalausar manneskjur og þegar Ólafur og Sólrún fluttu frá Gilsá til Vesturheims voru börn þeirra orðin átta að tölu. Öll börnin nema eitt fór með foreldrum sínum vestur um haf. Jón Ólafsson keypti húsið, reif það og reisti að nýju í Fjarðarkoti.²

Hvort það [þ.e. Fjarðarkot] líktist eldra húsinu er ekki vitað, né heldur hversu stórt húsið á Gilsá var. En nokkur húsakynni hafa hlotið að vera þar á bæ, því þegar Ásmundur var húsmaður á Gilsá 1898 eru 14 manns á bænum heimilisfastir og litlu færri hin árin sem þar er búið. Auk þess gæti hafa verið kaupafólk á sumrin.³

Jón Ólafsson settist að í Fjarðarkoti, sem er í botni Mjóafjarðar, árið 1901, sama ár og hann gekk að eiga Þorgerði Einarsdóttur. Jón lést árið 1945 og bjó til æviloka í Fjarðarkoti. Þau bjuggu meðalbúi, byrjuðu með eina kú, 82 kindur og tvo hesta. Auk þess ræktuðu þau kartöflur og gulrófur með góðum árangri, veiddu silung, skutu fugl og nýttu mó til eldneytis. Jón átti ætíð árabát sem hann notaði þegar svo bar undir og hann vann á hvalstöðvunum á yngri árum til að drýgja tekjurnar.

Árið 1907 keyptu þau hjón timburhúsið á Gilsá og endurreistu í Fjarðarkoti. Benedikt Sveinsson, sem dvaldi í skjóli Fjarðarkotshjónanna í 23 ár, lýsti flutningi hússins í dagbók sinni. Þar kemur fram að 16. maí 1907 hafi húsið verið rifið út á Gilsá, en 22. maí voru tréin borin ofan. Daginn eftir var viðurinn settur í fimm báta. Einn þeirra var mótorbátur, sem dró hina fjóra inn fjörðinn. 24. júní var byrjað að hlaða kjallara hússins og var honum lokið 5. júlí. Daginn eftir var húsgrindin reist, sem var byrjað að smíða 25. júní. Veturinn hefur væntanlega verið notaður til að innrétta húsið og frágangs, því ekki var fyrst kveikt upp í nýja húsinu fyrr en 7. júlí 1908.⁴

Íbúðarhús Jóns var ekki stórt að flatarmáli, 8,82×4,41 metri. Það var ein hæð og ris með svefnherbergjum. Það drýgði plássið að eldhús var í kjallara og geymslur. Húsið var klætt pappa og járni og snyrtilega um gengið úti og inni. Vatnsleiðsla var lögð í bæinn 1912.⁵

Leitarorð: Mjóifjörður

Höfundur: Guðlaug Vilbogadóttir.
Síðast uppfært 14. mars, 2024

Heimildaskrá

1
Vilhjálmur Hjálmarsson (1988). Mjófirðingasögur. Annar hluti, bls. 123. Reykjavík: Bókaútgáfa Menningarsjóðs.
2
Vilhjálmur Hjálmarsson (1988), bls. 124; Vilhjálmur Hjálmarsson (2008). Gullastokkur gamlingjans. Minningabrot, bls. 158. Reykjavík: Bókaútgáfan Hólar.
3
Vilhjálmur Hjálmarsson (1988), bls. 124.
4
Vilhjálmur Hjálmarsson (1988), bls. 433-436.
5
Vilhjálmur Hjálmarsson (1988), bls. 436 og 448.

Deila færslu

Höfundur: Guðlaug Vilbogadóttir.
Síðast uppfært 14. mars, 2024