Fjarðarbraut 42, Stöðvarfirði

Árið 1914 fluttu þau Ari Stefánsson (1879-1964) og Marta Jónsdóttir (d. 1954) á nýbýli sem þau nefndu Laufás og höfðu fengið að reisa í landi Kirkjubólssels í Stöðvarfirði.  Laufás stóð rétt austan við húsið Vesturholt, sem er hús númer 7 við Sævarenda, á milli götunnar Sævarenda og Þjóðvegar 1¹Guðný Zoëga fornleifafræðingur (2024, 12. janúar). Tölvupóstur. og enn má sjá þar grunn hússins og skiki þessi er enn nefndur Laufástún. Þau Ari og Marta bjuggu í Laufási til ársins 1928 þegar þau fluttu til Reykjavíkur.²Ari Stefánsson frá Stöðvarfirði 85 ára (1964, 21. ágúst). Morgunblaðið, 51. árg. 194. tbl., bls. 16; Hlynur Ármannsson (2024, 29. nóvember). Tölvupóstur. Líklegt má telja að Ari hafi smíðað hús sitt sjálfur, því hann var smiður.

Meðan Ari bjó í Stöðvarfirði, lagði hann gjörva hönd á margt. Hann var vinnumaður, sjómaður, útgerðarmaður, verkstjóri, bóndi — en þó fyrst og fremst smiður. Hann smíðaði hús Stöðfirðinga og báta, gerði við alls konar heimilisáhöld, smíðaði ný og loks kisturnar utan um þá, sem dóu. Ari átti sæti í hreppsnefnd um skeið og gegndi fjölmörgum öðrum trúnaðarstörfum svo sem títt er um fyrirhyggju- og dugnaðarmenn í litlu þorpi, m. a. var hann lengi forsöngvari og meðhjálpari í Stöðvarkirkju.³Ari Stefánsson og Marta Jónsdóttir (1966, 1. apríl). Menntamál, 39. árg., 1. tbl., bls. 18-19.

Til er brunavirðing frá árinu 1934 á húsinu Laufási, en eigandi þess var þá Sólmundur Sigurðsson (1897-1936). Húsið var sagt byggt árið 1914, ein hæð, portbyggt á hlöðnum kjallara. Í kjallara var geymsla, búr og trésmíðaherbergi. Gangur var þvert yfir húsið, eldhús, tvær stofur og eitt svefnherbergi á hæðinni. Á lofti var gangur og tvö svefnherbergi. Laufás var 7,5 m að lengd, 6,1 m á breidd og 4,2 m að hæð.⁴Héraðsskjalasafn Austfirðinga: Brunavirðingabók frá Stöðvarfirði. Laufás í Stöðvarhreppi 10. feb. 1934. Ari Stefánsson hefur eflaust unnið að iðn sinni í trésmíðaherberginu í kjallara hússins.

Árið 1941 fluttu hjónin Jón N. Þorsteinsson (1909- 1985) og Auður (1920-2015) dóttir Sólmundar að Bæjarstöðum í Stöðvarfirði. Þau fluttu þangað húsið Laufás.⁵Ármann Halldórsson, Sigmar Magnússon og Þorsteinn Bergsson (1974). Sveitir og jarðir í Múlaþingi, III. bindi, bls. 257. Búnaðarsamband Austurlands. Árið eftir var húsið á Bæjarstöðum brunavirt.  Í virðingunni kemur fram að húsið sé byggt upp úr gömlu íbúðarhúsi út timbri, en sé á steyptum grunni og nýtt járn sé á valmaþaki. Steyptur reykháfur var á húsinu. Útidyr voru á norðurhlið, gangur í gegnum húsið með búri í suðurenda. Til hægri við inngang var eldhús næst dyrum og svefnhús innar. Til vinstri handar var svefnhús og stofa innar. Helmingur skilrúma voru úr þykkum skilrúmsborðum, hin úr tvöföldum þiljum. Eldhús var málað en önnur herbergi strigalögð og veggfóðruð. Gólf voru úr timbri, dúklögð. Bæði var eldavél og ofn í húsinu. Á suðausturhlið var einn gluggi, þrír á suðurhlið og einn á norðvestuhlið. Lengd hússins var 7,7 m, breidd þess 6,4 m og hæðin 3 m.3 Ekki er unnt að fullyrða að um sama hús sé að ræða, en stærð og lýsing er mjög svipuð, ef litið er fram hjá kjallara og lofti.⁶Héraðsskjalasafn Austfirðinga: Brunavirðingabók frá Stöðvarfirði. Bæjarstaðir í Stöðvarhreppi 18. nóv. 1942.

Fjarðarbraut 42, Stöðvarfirði í júní 2023. Ljósm.: Ja.is.

Þau Jón og Auður hættu búskap árið 1948 á Bæjarstöðum og lagðist þá jörðin í eyði. Fluttu þau þá inn í þorpið í Stöðvarfirði og tóku þá hús sitt með sér. Árið eftir er brunavirt efri hæð í húsinu Skuld í þorpinu. Eigandi efri hæðarinnar er Jón Þorsteinsson. Hugsanlegt er að Jón hafi notað timbrið úr Bæjarstaðahúsinu í byggingu efri hæðarinnar á Skuld. Neðri hæð hússins var byggð 1939. Skuld stendur enn við Fjarðarbraut 42 í Stöðvarfirði, en húsinu hefur verið mikið breytt í tímans ráð, gluggar stækkaðir og byggt við það.⁷Ármann Halldórsson, Sigmar Magnússon og Þorsteinn Bergsson (1974), bls. 257; Héraðsskjalasafn Austfirðinga: Brunavirðingabók frá Stöðvarfirði. Skuld, Stöðvarfirði, 1. feb. 1949.

Leitarorð: Stöðvarfjörður

Höfundur: Guðlaug Vilbogadóttir.
Síðast uppfært 19. mars, 2026

Heimildaskrá

• 1
  Guðný Zoëga fornleifafræðingur (2024, 12. janúar). Tölvupóstur.
• 2
  Ari Stefánsson frá Stöðvarfirði 85 ára (1964, 21. ágúst). Morgunblaðið, 51. árg. 194. tbl., bls. 16; Hlynur Ármannsson (2024, 29. nóvember). Tölvupóstur.
• 3
  Ari Stefánsson og Marta Jónsdóttir (1966, 1. apríl). Menntamál, 39. árg., 1. tbl., bls. 18-19.
• 4
  Héraðsskjalasafn Austfirðinga: Brunavirðingabók frá Stöðvarfirði. Laufás í Stöðvarhreppi 10. feb. 1934.
• 5
  Ármann Halldórsson, Sigmar Magnússon og Þorsteinn Bergsson (1974). Sveitir og jarðir í Múlaþingi, III. bindi, bls. 257. Búnaðarsamband Austurlands.
• 6
  Héraðsskjalasafn Austfirðinga: Brunavirðingabók frá Stöðvarfirði. Bæjarstaðir í Stöðvarhreppi 18. nóv. 1942.
• 7
  Ármann Halldórsson, Sigmar Magnússon og Þorsteinn Bergsson (1974), bls. 257; Héraðsskjalasafn Austfirðinga: Brunavirðingabók frá Stöðvarfirði. Skuld, Stöðvarfirði, 1. feb. 1949.