Finnbogastaðaskóli, Trékyllisvík

Á Teigum við vestanverðan Ingólfsfjörð á Ströndum, norðarlega, var byggð síldarsöltunarstöð árið 1919. Stöðin var því nefnd Teigastöð og voru eigendur fjórir Akurnesingar, Þórður Ásmunds­­­­son, Bjarni Ólafsson, Ólafur B. Björnsson og Halldór Jónsson. Stöðin var einungis starf­rækt þetta eina ár, því þegar leið að hausti var sumarveiðin óseld, Norðmenn búnir að yfirfylla markaðinn og verðið hríðféll. Vitað er að þeir félagar áttu stöðina til ársins 1923, því þá var hún veðsett vegna skipakaupa. Árið 1929 var hús sem þar stóð flutt að Finnbogastöðum í Trékyllisvík og notað sem skólahús.¹Haukur Jóhannesson (2000). Lesið í landið í Árneshreppi á Ströndum, bls. 78 og 96. Í Hjalti Kristgeirsson (ritstjóri), Í strandbyggðum norðan lands og vestan. Árbók Ferðafélags Íslands 2000, bls. 45-117. Reykjavík: Ferðafélag Íslands; Hreinn Ragnarsson (2007). Söltunarstaðir á 20. öld, bls. 290-291. Í Hreinn Ragnarsson og Steinar J. Lúðvíksson (ritstjórar), Silfur hafsins. Gull Íslands. Síldarsaga Íslendinga. 2. bindi, bls. 281-360. Reykjavík: Nesútgáfan; Þorsteinn Matthíasson (1973). Hrundar borgir. Djúpavík, Ingólfsfjörður og Gjögur, bls. 164-165. [Reykjavík:] Bókamiðstöðin.

Stofnandi skólans á Finnbogastöðum, Guðmundur Þ. Guðmundsson (1892-1938), var mikill hugsjónamaður. Hann fæddist árið 1892 á Finnbogastöðum, braust til mennta og lauk kennaraprófi árið 1916 og þráði heitt að geta helgað sveit sinni krafta sína. Á því var þó sá hængur að ekkert skólahús var til í sveitinni.²Torfi Guðbrandsson (2001). Strandamaður segir frá. Endurminningar II, bls. 179-1980. Hrafnseyri: Vestfirska forlagið.

Nú verður það hljóðbært, að stórt timburhús sé til sölu á svonefndri Teigastöð, sem stóð gegnt Eyri vestan fjarðarins. Þegar Guðmundur Þ. frétti þetta kom honum strax í hug, að hús þetta mætti nota sem heimavistarskóla og jafnframt gæti það leyst húsnæðisþörf hans sjálfs. Er ekki að orðlengja það, að hann festir kaup á húsinu og lætur rífa það. Fékk hann síðan hið kunna áraskip, Ófeig, Guðmundar Péturssonar í Ófeigsfirði til að flytja viðina inn í Trékyllisvík, þar sem húsið var reist að nýju á lóð, sem (Guðmundur) faðir Guðmundar Þ. og föðursystkini höfðu gefið skólanum úr landi Finnbogastaða.
Vinir og frændur Guðmundar Þ. hjálpuðu honum að reisa húsið um sumarið en engan styrk hlaut hann til byggingarinnar frá opinberum aðilum. …
En þetta húsnæði, sem svo miklar vonir voru tengdar við og reist hafði verið með ærnu erfiði og fórnfýsi, kom skemur að notum en nokkurn hafði órað fyrir. Það brann til kaldra kola að vetrarlagi tæpum fjórum árum síðar og varð sáralitlu bjargað af innanstokksmunum. Stóðu skólastjórahjónin því uppi slypp og snauð. Eina bótin í þessu mótlæti var sú, að ekki hafði orðið slys á fólki í eldsvoðanum, þótt allir væru í fasta svefni er hann kom upp. Var það þakkað annarri fósturdóttur þeirra hjóna, Sæunni litlu, er þá var tveggja ára og hafði vaknað við reykinn um nóttina og gert þá aðvart um hina yfirvofandi hættu. Skólabörnin sváfu í heimavistinni uppi á loftinu. Voru þau vakin í skyndi og hlupu þau niður stigann, en venjuleg útgönguleið var lokuð, því að ytri forstofan var eitt eldhaf. Var þá farið inn í borðstofuna og björguðust allir út um glugga þar og fengu aðhlynningu á nágrannabæjunum í Víkinni.
Guðmundur Þ. fór með fjölskyldu sína og hluta af skólabörnunum að Finnbogastöðum til föður síns, sem skaut yfir hann skjólshúsi til bráðabirgða.³Torfi Guðbrandsson (1979, 26. október). Hálfrar aldar afmæli skólastofnunar á Finnbogastöðum. Morgunblaðið, 66. árg., 236. tbl. II, bls. 54-55.

Eiginkona Guðmundar Þ. var Guðrún Sæunn Sæmundsdóttir (1892-1974).

Guðmundur Þ. gafst ekki upp við þetta áfall, heldur stóð fyrir byggingu þess skólahúss sem enn stendur á Finnbogastöðum, en það skólahús var byggt strax sumarið 1933.⁴Torfi Guðbrandsson (2001), bls. 180-181. Guðmundur var skólastjóri við skólann til ársins 1938 þegar hann lést.⁵Torfi Guðbrandsson (2005, 1. júlí). Skólastjórar og kennarar við heimavistarskólann á Finnbogastöðum 1929-1983. Strandapósturinn, 37. árg., 1. tbl., bls. 154-156.

Leitarorð: Ingólfsfjörður

Höfundur: Guðlaug Vilbogadóttir.
Síðast uppfært 18. október, 2024

Heimildaskrá

• 1
  Haukur Jóhannesson (2000). Lesið í landið í Árneshreppi á Ströndum, bls. 78 og 96. Í Hjalti Kristgeirsson (ritstjóri), Í strandbyggðum norðan lands og vestan. Árbók Ferðafélags Íslands 2000, bls. 45-117. Reykjavík: Ferðafélag Íslands; Hreinn Ragnarsson (2007). Söltunarstaðir á 20. öld, bls. 290-291. Í Hreinn Ragnarsson og Steinar J. Lúðvíksson (ritstjórar), Silfur hafsins. Gull Íslands. Síldarsaga Íslendinga. 2. bindi, bls. 281-360. Reykjavík: Nesútgáfan; Þorsteinn Matthíasson (1973). Hrundar borgir. Djúpavík, Ingólfsfjörður og Gjögur, bls. 164-165. [Reykjavík:] Bókamiðstöðin.
• 2
  Torfi Guðbrandsson (2001). Strandamaður segir frá. Endurminningar II, bls. 179-1980. Hrafnseyri: Vestfirska forlagið.
• 3
  Torfi Guðbrandsson (1979, 26. október). Hálfrar aldar afmæli skólastofnunar á Finnbogastöðum. Morgunblaðið, 66. árg., 236. tbl. II, bls. 54-55.
• 4
  Torfi Guðbrandsson (2001), bls. 180-181.
• 5
  Torfi Guðbrandsson (2005, 1. júlí). Skólastjórar og kennarar við heimavistarskólann á Finnbogastöðum 1929-1983. Strandapósturinn, 37. árg., 1. tbl., bls. 154-156.