Félagshúsið, Vík í Mýrdal

Ekki eru allir á einu máli um hvenær húsið sem nefnt var Félagshúsið eða Afgreiðslan var byggt og hver voru tildrög þess að ráðist var í byggingu þess. Kjartan Ólafsson telur að húsið hafi verið byggt árið 1895 af Pöntunarfélaginu, sem stofnað var sama ár. Var húsið því kallað Félagshúsið eða Afgreiðslan.¹Kjartan Ólafsson (1987). Verslunarsaga Vestur-Skaftfellinga. Hundrað ára verslun í Vík í Mýrdal. Fyrra bindi, bls. 180. Vík: Vestur-Skaftafellssýsla. Pöntunarfélaginu var ætlað að stuðla að því að vörur sem bændur þurftu á að halda væri fluttar til Víkur, í stað þess að þurfa að sækja þær langar leiðir vestur til Eyrarbakka eða jafnvel Reykjavíkur eða austur í Hornafjörð eða Papós.

Félagshúsið var að stærð 7×5 metrar með risi og var risið sæmilegt geymsluloft fyrir vörur. Húsgrindin var úr sverum viði mest 4×5 tommu júfertum en klæðning engin, aðeins rimlar klæddir með bárujárni. Sem sölubúð var afþiljaður nokkur hluti hússins með óhefluðum borðum og kössum.

Það var Erlendur Björnsson, bóndi og smiður í Engigarði í Mýrdal, sem byggði Félagshúsið.²Kjartan Ólafsson (1987), bls. 182.

Félagshúsið stóð „vestur á sandinum meðfram Reynisfjallshömrum“.³Kjartan Ólafsson (1987), bls. 182.

Ekki sér nú móta fyrir neinum ummerkjum á þeim stað þar sem þetta fyrsta hús á vegum félagsverslunar í Vík var reist. Sjór og sandur hafa séð til þess. En Bandastein getur fólk skoðað enn í dag og rétt fyrir neðan hann og austan stóð húsið. Bandasteinn stendur vestan við Víkurþorp, niður af innra nefinu, sem er næstum eins blátt og Blánef en minna um sig. Hann er bjarg mikið og stendur djúpt í jörð. Við hann voru fjallböndin geymd, vaðirnir, sem notaðir voru til bjargsiga í Reynisfjallshömrum. Það skýrir nafnið. Upp úr aldamótunum æfðu börnin í Vík sig í bjargsigi með því að síga í kaðli fram af brún Bandasteins, sem þá var hærri í loftinu en nú er orðinn. Og þarna stóð Félagshúsið skammt frá.
Svo virðist reyndar sem Félagshúsið hafi mjög snemma komist í eigu sérstaks hlutafélags.⁴Kjartan Ólafsson (1987), bls. 183.

Árið 1897 var byggður skúr við alla norðurhlið hússins, en áfastur vesturhliðinni var skúr, sem var í eigu Halldórs Jónssonar (1857-1926). Þegar pöntunarfélagið hætti starfsemi árið 1898 verslaði Halldór áfram í Félagshúsinu allt til ársins 1903, en þá flutti hann í nýtt verslunarhús sem hann hafði látið byggja í Vík, Halldórsbúð.⁵Kjartan Ólafsson (1987), bls. 183 og 235.

Þetta hús [þ.e. Félagshúsið] keypti síðar Þorsteinn hreppstjóri Jónsson [1854-1916] í Norður-Vík og flutti þangað sem nú stendur það [þ.e. á lóð sem er norðan við núverandi (2024) rafstöð, en sunnan Víkurbrautar). Seinna keypti Kaupfélag Skaftfellinga húsið og hefur notað það fyrir ull sína. Í þessu húsi niðri verslaði Þorsteinn kaupmaður Þorsteinsson sumarið 1926.⁶Eiríkur E. Sverrisson (1988). Víkurkauptún 1890-1930, bls. 13. Í Dynskógar. Rit Vesturskaftellinga, bls. 7-130.

Ekki er vitað með fullri vissu hvenær Þorsteinn hreppstjóri keypti eða flutti húsið, en árið 1907 var búið að flytja það og húsið komið í eigu Þorsteins. Skúrinn sem Halldór Jónsson hafði byggt við húsið virðist hafa fylgt húsinu á nýja staðinn.

Líklegt er talið að Kaupfélagið hafi keypt húsið um 1912 og notað það til ullarmóttöku og vörugeymslu og einnig við haustslátrun í nokkur ár.⁷Kjartan Ólafsson (1987). Verslunarsaga Vestur-Skaftfellinga. Hundrað ára verslun í Vík í Mýrdal. Annað bindi, bls. 40-41. Vík: Vestur-Skaftafellssýsla.

Talið er að húsið hafi verið rifið þegar Rafstöðvarhúsið var byggt, en byggingarár þess er skráð árið 1956 í Fasteignaskrá.⁸Umræður í hópnum Gamlar myndir og minningar úr Mýrdal. Sótt 27. júlí 2024 af https://www.facebook.com/groups/385301128727651.

Höfundur: Guðlaug Vilbogadóttir.
Síðast uppfært 31. júlí, 2024

Heimildaskrá

• 1
  Kjartan Ólafsson (1987). Verslunarsaga Vestur-Skaftfellinga. Hundrað ára verslun í Vík í Mýrdal. Fyrra bindi, bls. 180. Vík: Vestur-Skaftafellssýsla.
• 2
  Kjartan Ólafsson (1987), bls. 182.
• 3
  Kjartan Ólafsson (1987), bls. 182.
• 4
  Kjartan Ólafsson (1987), bls. 183.
• 5
  Kjartan Ólafsson (1987), bls. 183 og 235.
• 6
  Eiríkur E. Sverrisson (1988). Víkurkauptún 1890-1930, bls. 13. Í Dynskógar. Rit Vesturskaftellinga, bls. 7-130.
• 7
  Kjartan Ólafsson (1987). Verslunarsaga Vestur-Skaftfellinga. Hundrað ára verslun í Vík í Mýrdal. Annað bindi, bls. 40-41. Vík: Vestur-Skaftafellssýsla.
• 8
  Umræður í hópnum Gamlar myndir og minningar úr Mýrdal. Sótt 27. júlí 2024 af https://www.facebook.com/groups/385301128727651.