Einland, Þórkötlustaðahverfi, Grindavík

Heiti: England - Eingland - Einland

Byggingarár: <1900

Upphafleg notkun: Íbúðarhús ?

Fyrsti eigandi: Einar Jónsson / Jón Þórarinsson ?

Aðrir eigendur:

?: Eiríkur Ketilsson og Jóhanna Einarsdóttir

1910: Jón Þórarinsson og Guðbjörg Jónsdóttir

Upphafleg staðsetning: Vatnsleysuströnd / Hafnir ?

Fyrst flutt: ? Járngerðarstaðahverfi, við Garðhús, Grindavík

Flutt: 1910 í Þórkötlustaðahverfi, Grindavík

Aftur flutt:

Hvernig flutt: Dregið á trjám í heilu lagi frá Garðhúsum

Saga:

Einland í Grindavík í ágúst 2025. Ljósm.: Höfundur.

Í kjarna Þórkötlustaðahverfis í austanverðri Grindavík stendur lítið timburhús, sem nefnt er Einland „… ein hæð með portbyggðu risi undir bröttu mænisþaki á lágum undirstöðum …“. Útveggir eru klæddir málmplötum og steinsteyptur reykháfur er upp úr miðju þaki með leirrör upp úr. Í Fasteignaskrá Þjóðskrár er húsið sagt byggt árið 1900 en húsið mun vera eitthvað eldra en það, því heimildamenn segja að Eiríkur Ketilsson (1862-1898) útvegsbóndi á Járngerðarstöðum, frá Kotvogi í Höfnum, hafi byggt húsið í Járngerðarstaðahverfi fyrir aldamótin og búið þar með Jóhönnu Einarsdóttur konu sinni (1867-1958). Um 1910 hafi hjónin Jón Þórarinsson (1864-1939) og Guðbjörg Jónsdóttir (1867-1920) búið í húsinu og þau hafi flutt þá heimili sitt og hús í Þórkötlustaðahverfið og komið því fyrir þar sem það stendur enn.¹

Í myndbandi sem tekið var upp árið 1985 segir Jón Daníelsson (1904-1987) frá því að húsið hafi verið flutt í heilu lagi með því að draga það á trjábolum sem lagðir voru undir húsið.²

Í fasteignamati 1916 til 1918 kemur fram að Hafliði Magnússon bóndi á Hrauni eigi jörðina Einland (England) en ábúandi hafi verið Jón Þórarinsson og hann hafi átt íbúðarhús sem sagt var járnvarið timburhús með risi, um 55,5 fermetrar sem skipt var í 5 herbergi. Jón stundaði útgerð með búskapnum.³

Í manntali 1910 kemur fram að í húsinu búi þau Jón og Guðbjörg ásamt fimm börnum og tveimur hjúum og 10 árum síðar búa svo til sömu einstaklingar í húsinu, en Guðbjörg lést 19. desember 1920. Jón kvæntist síðar Katrínu Ísleifsdóttur (1894-1972).⁴

Reyndar hefur því einnig verið haldið fram að fyrrnefndur Jón Þórarinsson hafi keypt húsið í Höfnum og flutt til Grindavíkur og að húsið sé byggt úr viðum timburskipsins Jamestown sem strandaði við Hvalsnes við Hafnir 1881.⁵

Einnig er til sú saga að Einar Jónsson kaupmaður í Garðhúsum í Járngerðarstaðahverfi í Grindavík hafi flutt húsið af Vatnsleysuströnd. Hann var einn þeirra sem keypti timbur á strandstað skipsins Jamestown í Höfnun árið 1881. Ætlun hans var að byggja nýtt íbúðarhús í Garðhúsum. Ekki tókst þó betur til en svo að þegar verið var að ferja timbrið sjóleiðina til Grindavíkur glataðist timbrið á haf út. Í munnlegri geymd segir að þá hafi Einar brugðið á það ráð að kaupa hús sem reist hafði verið á Vatnsleysuströnd, tekið það í sundur og reist að nýju rétt við Garðhús í Járngerðarstaðahverfi í Grindavík.⁶

Höfundur: Guðlaug Vilbogadóttir.
Síðast uppfært 21. ágúst, 2025

Heimildaskrá

1
Elín Ósk Hreiðarsdóttir og Hjörleifur Stefánsson (2018). Húsakönnun í Þórkötlustaðahverfi: Verndarsvæði í byggð, ekkert bls.tal. Reykjavík: Fornleifastofnun Íslands ses og Gullinsnið ehf.
2
Þórkötlustaðahverfi – Árni og Jón Dan. (1986, 26. júlí). Úr safni Ólafs Rúnars Þorvarðarsonar. Sótt 1. ágúst 2020 af https://vimeo.com/113794968.
3
Birna Lárusdóttir, Elín Ósk Hreiðarsdóttir, Ragnheiður Gló Gylfadóttir og Þóra Pétursdóttir (2018). Fornleifar í Þórkötlustaðahverfi: Verndarsvæði í byggð, bls. 168. Reykjavík: Fornleifastofnun Íslands.
4
Þjóðskjalasafn Íslands. Manntöl. Sótt 1. ágúst 2020 af http://manntal.is; Ísleifur Jónsson. Minning (2017, 2. júní). Morgunblaðið, 105. árg., 129. tbl., bls. 23.
5
Birna Lárusdóttir, Elín Ósk Hreiðarsdóttir, Ragnheiður Gló Gylfadóttir og Þóra Pétursdóttir (2018), bls. 168.
6
Halldór Svavarsson (2021). Strand Jamestowns úti fyrir Höfnum 1881, bls. 115-116. Reykjavík: Almenna bókafélagið.

Deila færslu

Höfundur: Guðlaug Vilbogadóttir.
Síðast uppfært 21. ágúst, 2025