Einarsnes 78, Reykjavík

Skífuklæddur gafl Austurbúðar á Eyrarbakka á árunum 1895-1910. Ljósm.: Magnús Gíslason. Sarpur: Menningarsögulegt gagnasafn. Mynd nr. Lpr-3824. Sótt 27. september 2024 af https://sarpur.is/Adfang.aspx?AdfangID=645263.

Árið 1876 gengu þau Guðmundur Ísleifsson (1850-1937) og Sigríður Þorleifsdóttir (1857-1937) í hjónaband. Sigríður var dóttir stórbóndans og athafnamannsins Þorleifs Kolbeinssonar (1799-1882) á Stóru-Háeyri, Eyrarbakka. Tóku þá ungu hjónin við búsforráðum og ábúð jarðarinnar ásamt verslunarrekstri þeim sem Þorleifur hafði stundað.¹Vigfús Guðmundsson (1945). Saga Eyrarbakka. Fyrra bindi. Fyrra hefti, bls. 157 og 367. Reykjavík: Víkingsútgáfan.

Árið 1884 byggði Guðmundur mikið verslunarhús á Háeyri, sem stóð gegnt húsinu Reginn við Eyrargötu 30 á Eyrarbakka. Verslunarrekstur gekk illa sem endaði með gjaldþroti árið 1893. Eftir það gekk húsið kaupum um sölum á Eyrarbakka þar til Jóhann V. Daníelsson (1866-1946) keypti það árið 1914.

Vörubúðin var virt sama ár og hún var byggð og er þá sögð um 57 fermetar að grunnfleti, þ.e. 12 álna löng og 12 álna breið. Kjallari var undir húsinu. Húsið var innréttað að hálfu leyti undir lofti. Gert var ráð fyrir stækkun hússins þegar það var byggt með því að grafa kjallara við norðurenda þess og árið eftir var það lengt. Gafl og útveggir hússins voru spónlagðir, en þak þess var spónlagt.²Inga Lára Baldvinsdóttir og Magnús Karel Hannesson (2025). Eyrarbakki. Byggð í mótun. Horfin hús 1878-1960, bls. 45. Eyrarbakka: Laugabúð.

Þriðji áratugurinn var erfiður á Eyrarbakka. Verslanir fóru á hausinn og almennur fólksflótti var frá staðnum. Árið 1926 lét Jóhann rífa verslunarhúsið, vörugeymsluhúsið gamla frá verslunarárum Guðmundar Ísleifssonar, flutti viði þess suður í Skerjafjörð og byggði þar úr þeim íbúðarhús, en seldi strax. Húsið stendur enn við Einarsnes og er númer 78.³Inga Lára Baldvinsdóttir og Magnús Karel Hannesson (2025), bls. 46.

Húsið var fyrst virt til brunabóta í febrúar 1932, en í Húsaskrá Reykjavíkur er það sagt byggt 1928 og það sést á loftmynd, sem sögð er tekin 1930. Þegar húsið var virt árið 1932 voru eigendur þess sagðir vera Sigurður Daníelsson (hugsanlega bróðir Jóhanns) og Ólafur Helgason og húsið nefnt Berg við Þvergötu 40. Þá er húsið sagt einlyft íbúðarhús með kvisti, porti, risi og kjallara, byggt úr bindingi, klætt utan borðum, pappa, listum og járni á veggjum og þaki. Á hvorri hæð voru 6 íbúðarherbergi, 2 eldhús, 2 gangar og anddyri og í kjallaranum, sem var steinsteyptur, voru 3 íbúðarherbergi, 2 eldhús og gangur og þar var einnig þvottahús og fjórir geymsluklefar. Undir inngönguskúr á norðurhlið hússins voru þrjú vatnshús (salerni ?) og tveir geymsluklefar.⁴Borgarsögusafn. Myndasafn. Mynd nr. ÁBS LS 31-71. Ljósm.: Loftur Guðmundsson. Sótt 26. september 2024 af https://borgarsogusafn.is/myndasafn?q=Einarsnes&h=eyJmaWxlbmFtZSI6IsOBQlMgTFMgMzEtNzEuanBnIiwicGFnZSI6MH0%3D; Borgarskjalasafn Reykjavíkur. Brunabótavirðingar 1930-1933. Aðfnr. 745. Brunabótanr.: 2940. Sótt 26. september 2024 af https://www.borgarskjalasafn.is/static/files/Midlun/Brunabotavirdingar/Brunavirdingar/745-bok-21-07-1930-til-21-07-1933-adfnr-745.pdf; Borgarskjalasafn Reykjavíkur. Húsaskrá yfir Reykjavík. Sótt 26. september 2024 af  https://www.borgarskjalasafn.is/static/files/Midlun/Brunabotavirdingar/husaskra_reykjavikur.pdf. Samkvæmt þessari lýsingu hefur verið gert ráð fyrir 6 íbúðum í húsinu.

Þegar manntal í Reykjavík árið 1931 er skoðað sést einmitt að í húsinu, sem þá var skráð við Þvergötu 40 eru 17 manneskjur skráðar til heimilis í húsinu í 6 íbúðum. Meðal íbúa eru hjónin Wilhelm (1903-1977) rafvirki og Ásta Zebitz (1904-1980), sem þá voru nýflutt hingað frá Danmörku, ásamt þremur börnum sínum. Þau virðast þó ekki hafa búið lengi í húsinu, því árið eftir auglýsir Ásta framleiðslu sína úr heimabakaríi sem hún rak í nokkur ár við Öldugötu. Í texta við mynd af húsinu í menningarsögulega gagnasafninu Sarpi segir fyrrverandi íbúi í húsinu að þýsk hjón (þau voru reyndar dönsk) hafi átt húsið upphaflega og að sagt hafi verið að húsið hafi verið flutt í pörtum sjóleiðina til Reykjavíkur utan af landi.⁵Borgarskjalasafn Reykjavíkur. Manntal í Reykjavík 1921 2. Sótt 27. september 2024 af https://www.borgarskjalasafn.is/static/files/Midlun/Manntol/M_1931-1940/1931/manntal-i-reykjavik-1931-2-6.-hluti.pdf;  Sarpur: Menningarsögulegt gagnasafn. Mynd nr. KG-893. Sótt 27. september 2027.

Ef ljósmyndir af húsinu eru skoðaðar má álykta að viðir úr gömlu búðinni frá Eyrarbakka hafi verið endurnýttir í miðhluta hússins við Einarsnes, en þar hafi kvisti á suðurhlið hússins og útbyggingu til norðurs verið bætt við.

Leitarorð: Skerjafjörður

Höfundur: Guðlaug Vilbogadóttir.
Síðast uppfært 2. júlí, 2025

Heimildaskrá

• 1
  Vigfús Guðmundsson (1945). Saga Eyrarbakka. Fyrra bindi. Fyrra hefti, bls. 157 og 367. Reykjavík: Víkingsútgáfan.
• 2
  Inga Lára Baldvinsdóttir og Magnús Karel Hannesson (2025). Eyrarbakki. Byggð í mótun. Horfin hús 1878-1960, bls. 45. Eyrarbakka: Laugabúð.
• 3
  Inga Lára Baldvinsdóttir og Magnús Karel Hannesson (2025), bls. 46.
• 4
  Borgarsögusafn. Myndasafn. Mynd nr. ÁBS LS 31-71. Ljósm.: Loftur Guðmundsson. Sótt 26. september 2024 af https://borgarsogusafn.is/myndasafn?q=Einarsnes&h=eyJmaWxlbmFtZSI6IsOBQlMgTFMgMzEtNzEuanBnIiwicGFnZSI6MH0%3D; Borgarskjalasafn Reykjavíkur. Brunabótavirðingar 1930-1933. Aðfnr. 745. Brunabótanr.: 2940. Sótt 26. september 2024 af https://www.borgarskjalasafn.is/static/files/Midlun/Brunabotavirdingar/Brunavirdingar/745-bok-21-07-1930-til-21-07-1933-adfnr-745.pdf; Borgarskjalasafn Reykjavíkur. Húsaskrá yfir Reykjavík. Sótt 26. september 2024 af  https://www.borgarskjalasafn.is/static/files/Midlun/Brunabotavirdingar/husaskra_reykjavikur.pdf.
• 5
  Borgarskjalasafn Reykjavíkur. Manntal í Reykjavík 1921 2. Sótt 27. september 2024 af https://www.borgarskjalasafn.is/static/files/Midlun/Manntol/M_1931-1940/1931/manntal-i-reykjavik-1931-2-6.-hluti.pdf;  Sarpur: Menningarsögulegt gagnasafn. Mynd nr. KG-893. Sótt 27. september 2027.