Dillonshús, Árbæjarsafni, Reykjavík

Dillonshús, sem nú er á Árbæjarsafni var reist árið 1835 á horni Túngötu og Suðurgötu í Reykjavík. Það var flutt á safnið árið 1961.¹Árbæjarsafn. Dillonshús. Sótt 14. júlí 2024 af https://app.arbaejarsafn.is/hus/6fbd0905-11aa-4abf-a711-7629c8ec0887.

Þetta segir um Dillonshús á vef Árbæjarsafns:

Dillonshús er kennt við ensk-írska aðalsmanninn Arthur E.D. Dillon, eða Dillon lávarð. Hann var yngri sonur Dillons vísigreifa. Hann kom til landsins 1834, í þeim tilgangi að skoða land og þjóð og skrifa ferðabók um Ísland. Hann leigði herbergi hjá kaupmanni í bænum en var í fæði á Klúbbnum, sem var veitinga- og samkomustaður við sunnanvert Aðalstræti. Þar reis Herkastali Hjálpræðishersins síðar. Fyrir rekstri Klúbbsins fór Sigríður Ottesen, eða Sire eins og hún kaus að kalla sig. Sire var fráskilin tveggja barna móðir og nokkuð eldri en Dillon lávarður, hann var 22 ára en hún 12 árum eldri. Þau Sire og Dillon felldu hugi saman og um veturinn 1834 flutti hann sig yfir á Klúbbinn.
Í júnímánuði árið eftir eignaðist Sire dóttur, sem fékk nafnið Henrietta í höfuðið á föðurömmu sinni. Síðar það sama sumar fluttu þau inn í nýreist húsið á horni Suðurgötu og Túngötu og bjuggu þar saman um hríð. Dillon hafði í hyggju að kvænast Sire, en þurfti að sækja um leyfi til danska kansellísins í ljósi þess að hann var kaþólskrar trúar. Talið er að fyrir atbeina Dillons fjölskyldunnar hafi beiðni um ráðahag þeirra verið hafnað. Haustið 1835 hélt Dillon heim á leið. Bæjarbúar munu hafa verið heldur óvægnir í slúðri sínu um parið.
Þegar heim var komið tók hann til við að skrifa ferðabók sína, og kom hún út árið 1840. Þar minnist hann ekki einu orði á Sire og dóttur sína. Sire sá fyrir sér og dóttur sinni með veitinga- og samkomurekstri í Dillonshúsi, sem svo nefndist upp frá því. Hún hélt það vinsæl píuböll og leigði út herbergi. Meðal leigjenda var þjóðskáldið Jónas Hallgrímsson, sem dvaldi þar veturinn 1841-42. Dillon hélt þó sambandi við Henriettu og skrifuðust þau á í mörg ár. Talið er að hún hafi heimsótt föður sinn til Englands 1875 og sonur hennar, Pétur Arthur, fór í herforingjaskóla á Englandi fyrir milligöngu Dillons. Dillon lávarður eftirlét dóttur sinni og barnsmóður sæmilegar upphæðir í erfðaskrá sinni.
Um 1850 dró Sire saman veitingarekstur og leigði út stærri hluta hússins. Meðal leigjenda voru systurnar Ágústa og Þóra Grímsdætur, en þeir ráku í Dillonshúsi fyrsta kvennaskólann á Íslandi, árin 1851-53. Skólinn stóð ekki undir sér og var því lagður niður. Síðar giftist Þóra Páli Melsteð, en þau hjónin stofnuðu svo Kvennaskólann í Reykjavík árið 1874.
Sire lést í Reykjavík 1878 og dóttir hennar Henríetta sjö árum síðar. Dillon lávarður dó árið 1892.²Árbæjarsafn. Dillonshús. Sótt 14. júlí 2024 af https://app.arbaejarsafn.is/hus/6fbd0905-11aa-4abf-a711-7629c8ec0887/nanar.

„Árið 1861 keypti Ingileif Melsted [1812-1894], ekkja [Páls Melsteð (1791-1861], amtmanns og alþingismanns], húsið og síðar átti það sonur hennar, Hallgrímur Melsted, bókavörður. Uppeldisdætur Ingileifar áttu húsið og bjuggu þar lengi.“ Lengst af gekk því húsið undir nafninu Melstedshús.³Guðný Gerður Gunnarsdóttir og Hjörleifur Stefánsson (1987). Kvosin. Byggingarsaga miðbæjar Reykjavíkur, bls. 258. Reykjavík: Torfusamtökin; Alþingi. Æviágrip þingmanna frá 1845. Páll Melsteð. Sótt 15. júlí 2024 af https://www.althingi.is/altext/cv/is/?nfaerslunr=460.

Hér má sjá Dillonshús neðarlega fyrir miðri mynd þar sem það stendur við Suðurgötu 2, um 1928. Ljósm.: Magnús Ólafsson. Heimild: Árbæjarsafn. Dillonshús. Sótt 15. júlí 2024 af https://app.arbaejarsafn.is/hus/6fbd0905-11aa-4abf-a711-7629c8ec0887/nanar.

Í febrúar 1953 gerðist sá hörmulegi atburður í húsinu að húsbóndinn svipti konu sína og þrjú ung börn þeirra lífi áður en hann tók sitt eigið líf. Nánar má lesa um atburð þennan í ýmsum dagblöðum frá þessum tíma, í grein á visir.is og bókinni Morðin í Dillonshúsi eftir Sigríði Dúu Goldsworthy, sem gefin var út árið 2023.⁴Heil fjölskylda, fimm manns, fundin örend á heimili sínu (1953, 27. febrúar). Tíminn, 37. árg, 47. tbl., bls. 1;  Íris Hauksdóttir (2023, 5. nóvember). Sögu­legt morð í Suður­götu markaði fjöl­skylduna fyrir lífs­tíð. Sótt 14. júlí 2024 af https://www.visir.is/g/20232483556d/sogulegt-mord-i-sudurgotu-markadi-fjolskylduna-fyrir-lifstid; Bókabúð. Forlagið. Sótt 14. júlí 2024 af https://www.forlagid.is/vara/mordin-i-dillonshusi/.

Í Árbæjarsafni fékk húsið nafnið Dillonshús, en það virðist ekki hafa gengið undir því nafni í upphafi.⁵Guðný Gerður Gunnarsdóttir og Hjörleifur Stefánsson (1987). Kvosin. Byggingarsaga miðbæjar Reykjavíkur, bls. 258. Reykjavík: Torfusamtökin Þar er nú rekið kaffihús Árbæjarsafns.

Höfundur: Guðlaug Vilbogadóttir.
Síðast uppfært 15. júlí, 2024

Heimildaskrá

• 1
  Árbæjarsafn. Dillonshús. Sótt 14. júlí 2024 af https://app.arbaejarsafn.is/hus/6fbd0905-11aa-4abf-a711-7629c8ec0887.
• 2
  Árbæjarsafn. Dillonshús. Sótt 14. júlí 2024 af https://app.arbaejarsafn.is/hus/6fbd0905-11aa-4abf-a711-7629c8ec0887/nanar.
• 3
  Guðný Gerður Gunnarsdóttir og Hjörleifur Stefánsson (1987). Kvosin. Byggingarsaga miðbæjar Reykjavíkur, bls. 258. Reykjavík: Torfusamtökin; Alþingi. Æviágrip þingmanna frá 1845. Páll Melsteð. Sótt 15. júlí 2024 af https://www.althingi.is/altext/cv/is/?nfaerslunr=460.
• 4
  Heil fjölskylda, fimm manns, fundin örend á heimili sínu (1953, 27. febrúar). Tíminn, 37. árg, 47. tbl., bls. 1;  Íris Hauksdóttir (2023, 5. nóvember). Sögu­legt morð í Suður­götu markaði fjöl­skylduna fyrir lífs­tíð. Sótt 14. júlí 2024 af https://www.visir.is/g/20232483556d/sogulegt-mord-i-sudurgotu-markadi-fjolskylduna-fyrir-lifstid; Bókabúð. Forlagið. Sótt 14. júlí 2024 af https://www.forlagid.is/vara/mordin-i-dillonshusi/.
• 5
  Guðný Gerður Gunnarsdóttir og Hjörleifur Stefánsson (1987). Kvosin. Byggingarsaga miðbæjar Reykjavíkur, bls. 258. Reykjavík: Torfusamtökin