Brúnavegur 8, Reykjavík

Húsið sem nú stendur á lóð nr. 8 við Brúnaveg í Reykjavík hefur gert víðreist. Hallgrímur Scheving, yfirkennari við Bessa­staðaskóla, lét reisa það árið 1847 á lóð sem hann fékk við Austurvöll (Pósthússtræti 11), skömmu eftir að hann flutti til Reykjavíkur um svipað leyti og Bessastaðaskóli var fluttur þangað. Húsið var einlyft grindarhús, borðaklætt með risi og helluþaki og var múrsteini hlaðið í grindina. Hallgrímur bjó í húsinu til dauðadags 31. desember 1861.¹Páll Líndal (1986-1991). Reykjavík. Sögustaður við Sund. 2. bindi, bls. 200. Reykjavík: Örn og Örlygur; Jón Þorkelsson (1964). Hallgrímur Scheving. Í Merkir Íslendingar. Nýr flokkur III, bls. 109-114. Jón Guðnason bjó til prentunar. Reykjavík: Bókfellsútgáfan; Guðný Gerður Gunnarsdóttir og Hjörleifur Stefánsson (1987). Kvosin. Byggingarsaga miðbæjar Reykjavíkur, bls. 180. Reykjavík: Torfusamtökin; Jón Helgason (1937). Reykjavík. Þættir og myndir úr sögu bæjarins 1786-1936, bls. 29. Reykjavík: Ísafoldarprentsmiðja.

Síðar eignaðist húsið Ole P. Finsen verslunarstjóri og stækkaði það verulega enda veitti ekki af; árið 1872 var hann skipaður póstmeistari fyrstur manna og var þá sett þar upp póstafgreiðsla eða pósthús. … Póstafgreiðslan var í norðurenda hússins og varð þar æði mikil þröng er það fréttist að póstur hefði borist til bæjarins, en þá tíðkaðist ekki útburður bréfa. Margir komu þarna einkum fyrir forvitni sakir og var troðningurinn oft slíkur að við lá að menn yrðu fyrir meiðslum. Árið 1898 voru þrengslin í pósthúsinu orðin slík að ekki varð lengur við unað. Um þær mundir losnaði rými í Barnaskólanum við Pósthússtræti og var póstafgreiðslan flutt þangað.²Páll Líndal (1986-1991), 2. bindi, bls. 200-201.

Fyrst eftir að Finsen keypti húsið var það kallað Finsenshús, meðan póstafgreiðsla var rekin í húsinu gekk það undir nafninu Pósthúsið og síðan Gamla pósthúsið þegar póstafgreiðslan var flutt í ný húsakynni. Húsið fékk númerið 11 við Pósthússtræti, en gatan fékk einmitt nafn sitt af þeirri starfsemi sem fram fór í þessu húsi.³Hörður Ágústsson (2000). Íslensk byggingararfleifð I. Ágrip af húsagerðarsögu 1750-1940, bls. 116. Önnur prentun, fyrst gefin út 1998. [Reykjavík:] Húsafriðunarnefnd ríkisins; Páll Líndal (1986-1991), 2. bindi, bls. 200; Brúnavegur 8, Reykjavík, verknr. 2276 í gagnasafni Minjastofnunar Íslands.

Árið 1902 eignaðist Thor Jensen húsið og bjó þar um skeið uns hann fluttist að Fríkirkjuvegi 11. Um tíma voru skrifstofur Milljónafélagsins svokallaða í þessu húsi. Nokkru síðar hafði Morgunblaðið bækistöð í húsinu um skeið.⁴Páll Líndal (1986-1991), 2. bindi, bls. 201.

Þegar fyrirhugað var að byggja veglegt hótel við Austurvöll varð húsið að víkja og var það flutt suður í Skerjafjörð árið 1928, en Hótel Borg var tekin í notkun árið 1930. Það var Jón Kristjáns­son (1881-1937) nuddlæknir sem keypti húsið og lét reisa það að nýju við Reykjavíkurveg 1 (þar sem húsið nr. 33 við Einarsnes stendur í nú (2024))⁵Þegar flugvöllurinn var lagður slitnaði Reykjavíkurvegur í sundur. Sá hluti götunnar sem lenti sunnan flugvallar fékk fyrst heitið Þvervegur og síðar Einarsnes (Anna Lísa Guðmundsdóttir, fornleifafræðingur Borgarsögusafni (2024, 2. febrúar). Tölvupóstur). og nefndi Breiðabólstað eftir fæðingarstað sínum. Jón fór óvenjulega slóð í læknanámi sínu. Hann hóf nám í Læknaskólanum árið 1904, en árið 1907 fór hann til Danmerkur til að afla sér sérmenntunar í nuddlækningum og sjúkraleikfimi. Þegar heim kom árið eftir hélt hann námi sínu við Læknaskólann áfram en stundaði jafnframt nuddlækningar á læknastofu sinni. Því má segja að hann hafi stundað námið í hjáverkum þar til hann lauk því árið 1914.⁶M.P. (1937, 1. ágúst). Jón Kristjánsson læknir. Læknablaðið, 23. árg., 3.-4. tbl., bls. 64-65.

Um tíma var rekið barnaheimili í húsinu í Skerjafirði. Skömmu eftir að Hallur Hallson tannlæknir eignaðist húsið 1941 var það enn fyrir þegar Reykjavíkurflugvöllur var byggður. Þá flutti breska hernámsliðið húsið inn í Laugarás, þar sem það stendur enn. Nú var húsinu gefið nafnið Breiðablik.⁷Páll Líndal (1986-1991), 2. bindi, bls. 201. „Lengi var það skráð Laugarmýrarblettur 35 í opinberum gögnum, um skeið Breiðablik við Sundlaugaveg en loks Brúnavegur 8 eftir að gata var lögð upp ásinn frá Sundlaugavegi.“⁸Orri Páll Ormarsson (2010, 28. nóvember). Hús án eirðar. SunnudagsMogginn, 2010. árg, bls. 40. Sótt 28. október 2023 af https://timarit.is; Ólafur Sigurðsson (ódags.). Ættfræði og ýmis fróðleikur um áa. Sótt 2. febrúar 2024 af https://www.olisig.is/aettfraedi/jon_kristjansson.html; Anna Lísa Guðmundsdóttir (2024, 2. febrúar).

Með tímanum hafði húsið glatað að mestu sína upprunalega útliti, en árið 1983 var ráðist í það að koma því í upprunalegt horf. Leifur Blumenstein sagði fyrir um breytingar en um verkið sá Eiríkur K. Davíðsson.⁹Hörður Ágústsson (2000), bls. 116.

Friðlýsing:

Húsið er friðað 1. janúar 1990 samkvæmt aldursákvæði 1. mgr. 36. gr. þjóðminjalaga nr. 88/1989, sem kveður á um að öll hús sem reist eru fyrir 1850 skulu vera friðuð.¹⁰Minjastofnun Íslands (ódags.). Friðlýst hús og mannvirki. Brúnavegur 8; Þjóðminjalög nr. 88/1989.

Leitarorð: Skerjafjörður

Höfundur: Guðlaug Vilbogadóttir.
Síðast uppfært 3. nóvember, 2024

Heimildaskrá

• 1
  Páll Líndal (1986-1991). Reykjavík. Sögustaður við Sund. 2. bindi, bls. 200. Reykjavík: Örn og Örlygur; Jón Þorkelsson (1964). Hallgrímur Scheving. Í Merkir Íslendingar. Nýr flokkur III, bls. 109-114. Jón Guðnason bjó til prentunar. Reykjavík: Bókfellsútgáfan; Guðný Gerður Gunnarsdóttir og Hjörleifur Stefánsson (1987). Kvosin. Byggingarsaga miðbæjar Reykjavíkur, bls. 180. Reykjavík: Torfusamtökin; Jón Helgason (1937). Reykjavík. Þættir og myndir úr sögu bæjarins 1786-1936, bls. 29. Reykjavík: Ísafoldarprentsmiðja.
• 2
  Páll Líndal (1986-1991), 2. bindi, bls. 200-201.
• 3
  Hörður Ágústsson (2000). Íslensk byggingararfleifð I. Ágrip af húsagerðarsögu 1750-1940, bls. 116. Önnur prentun, fyrst gefin út 1998. [Reykjavík:] Húsafriðunarnefnd ríkisins; Páll Líndal (1986-1991), 2. bindi, bls. 200; Brúnavegur 8, Reykjavík, verknr. 2276 í gagnasafni Minjastofnunar Íslands.
• 4
  Páll Líndal (1986-1991), 2. bindi, bls. 201.
• 5
  Þegar flugvöllurinn var lagður slitnaði Reykjavíkurvegur í sundur. Sá hluti götunnar sem lenti sunnan flugvallar fékk fyrst heitið Þvervegur og síðar Einarsnes (Anna Lísa Guðmundsdóttir, fornleifafræðingur Borgarsögusafni (2024, 2. febrúar). Tölvupóstur).
• 6
  M.P. (1937, 1. ágúst). Jón Kristjánsson læknir. Læknablaðið, 23. árg., 3.-4. tbl., bls. 64-65.
• 7
  Páll Líndal (1986-1991), 2. bindi, bls. 201.
• 8
  Orri Páll Ormarsson (2010, 28. nóvember). Hús án eirðar. SunnudagsMogginn, 2010. árg, bls. 40. Sótt 28. október 2023 af https://timarit.is; Ólafur Sigurðsson (ódags.). Ættfræði og ýmis fróðleikur um áa. Sótt 2. febrúar 2024 af https://www.olisig.is/aettfraedi/jon_kristjansson.html; Anna Lísa Guðmundsdóttir (2024, 2. febrúar).
• 9
  Hörður Ágústsson (2000), bls. 116.
• 10
  Minjastofnun Íslands (ódags.). Friðlýst hús og mannvirki. Brúnavegur 8; Þjóðminjalög nr. 88/1989.