Brautarholt – Grænahúsið, Raufarhöfn

Heiti: Brautarholt - Græna húsið - Grænahúsið

Byggingarár: 1901-1910

Brann: 1959

Upphafleg notkun: Íbúðarhús

Fyrsti eigandi: Jóhann Baldvinsson og Margrét Vigfúsdóttir / Björgvin Jóhannsson og Dýrfinna Sveinsdóttir

Aðrir eigendur:

1950: Sveinn Benediktsson

Upphafleg staðsetning: Á holtinu upp af höfninni á Raufarhöfn

Flutt: Um 1950 ofar í þorpið

Hvernig flutt: Í heilu lagi

Saga:

Árið 1910 flutti Björgvin Jóhannsson (1892-1949) frá Rifi á Raufarhöfn og hóf þar útgerð, þá aðeins 18 ára gamall. Ekki er vitað hvort hann eða faðir hans Jóhann Baldvinsson (1867-1934) hafi byggt Brautarholt, eða Grænahúsið eins og það var jafnan kallað, en a.m.k. bjó Björgvin þar með Dýrfinnu Sveinsdóttur (1893-1975) konu sinni árið 1910. Í upphafi stóð húsið sunnan við lækinn á Holtinu sem var upp af miðri höfninni að vestanverðu, þ.e. um 20 m norðan við húsið Sjávarborg, sem stendur við norðanverða Hafnarbraut (2025). Fyrir neðan húsið hafði Björgvin útgerðarhús og bryggju.¹

Þegar húsið var metið til brunabóta árið 1932 var húsið sagt vera timburhús, ein hæð með porti og risi og við það var byggður geymsluskúr meðfram annarri hlið hússins. Húsið var um 31 fermetri að grunnfleti og skúrinn um 24 fermetrar, en einungis 2,5 m að hæð. Á hæð hússins var ein stofa, eldhús og gangur, en á loftinu voru 4 herbergi og gangur. Steinsteypur reykháfur var í húsinu, ein eldavél og einn ofn. Einnig voru fiskiskúrar, steinsteypt fjós og timburbryggja tekin til mats.²

Eftir að Björgvin lést keypti Sveinn Benediktsson (1905-1979) athafnamaður íbúðarhúsið og aðstöðuna fyrir fyrirtæki sitt, Hafsilfur. Þá var Grænahúsið flutt ofar í þorpið og var nýtt sem verbúð fyrir starfsfólk Hafsilfurs og bjuggu þar á sumrin um 30 manns. Húsið var ekki flutt langt, að Steinholti, steinsnar í suðvestur, og snúið um 90 gráður. Viðbyggingin var ekki flutt með húsinu.³

Í september 1959 skemmdist húsið það mikið af eldi að það var talið ónýtt. Einn maður var í húsinu og bjargaðist hann út, en þau sem áttu þá heima í húsinu misstu það sem þau áttu í húsinu. Eldsupptök voru talin þau að „… neisti frá reykháfi hússins hafi fallið í olíumengaða jörð utan við hinn steinsteypta miðstöðvarklefa. Hafi eldurinn valdið sprengingu í brennsluolíutunninni, en logandi olía kveikt í húsinu. … Þess má geta að botninn úr olíutunnunni þeyttist um 20 metra frá þeim stað sem tunnan var.“⁴

Höfundur: Guðlaug Vilbogadóttir.
Síðast uppfært 16. október, 2025

Heimildaskrá

1
Níels Árni Lund (2016). Sléttunga III. Safn til sögu Melrakkasléttu. Raufarhöfn, bls. 115-117, 131 og 168. Reykjavík: Skrudda ehf.; Lilja Laufey Davíðsdóttir og Ragnheiður Gló Gylfadóttir (2016). Aðalskráning[skráning] fornleifa í Raufarhafnarhreppi og skráning fornleifa á deiliskipulagsreit við Heimskautsgerði, bls. 28. Reykjavík: Fornleifastofnun Íslands ses; Hópurinn Raufarhofn.net á Facebook. Sótt 11. október 2025 af https://www.facebook.com/groups/raufarhofn/permalink/10163045755493536/.
2
Virðingabók Brunabótasjóð Íslands fyrir Raufarhafnarumboð 1932-1933. Héraðsskjalasafn Norður Þingeyinga. HRP-455/1, bls. 42. Sótt 12. október 2025 af https://issuu.com/heradsskjalasafnthingeyinga/docs/hrp-455-1?fr=sZTIxZjcxNzA4MTQ.
3
Níels Árni Lund (2016). Sléttunga III. Safn til sögu Melrakkasléttu. Raufarhöfn, bls. 115-117, 131 og 168. Reykjavík: Skrudda ehf.; Lilja Laufey Davíðsdóttir og Ragnheiður Gló Gylfadóttir (2016). Aðalskráning[skráning] fornleifa í Raufarhafnarhreppi og skráning fornleifa á deiliskipulagsreit við Heimskautsgerði, bls. 28. Reykjavík: Fornleifastofnun Íslands ses.; Hópurinn Raufarhofn.net á Facebook. Sótt 11. október 2025 af https://www.facebook.com/groups/raufarhofn/permalink/10163045755493536/; Reynir Svanholt (2025, 15. október). Tölvupóstur.
4
Verbúðin Grænahúsið á Raufarhöfn brennur (1959, 22. september). Morgunblaðið, 46. árg., 207. tbl., bls. 2.

Deila færslu

Höfundur: Guðlaug Vilbogadóttir.
Síðast uppfært 16. október, 2025