Blöndudalshólar, Blöndudal, Húnabyggð

Heiti: Vesturpakkhús - Blöndudalshólar

Byggingarár: 1882-1884

Upphafleg notkun: Pakkhús

Fyrsti eigandi: Carl Höephner

Aðrir eigendur:

1932: Bjarni Jónasson og Anna Margrét Sigurjónsdóttir

1961: Jónas Bjarnason og Ásdís Hlíf Friðgeirsdóttir

Upphafleg staðsetning: Við hlið Brimslóðar 8, Blönduósi

Flutt: 1932 í Blöndudalshóla í Blöndudal

Hvernig flutt: Á bílum og síðan sleðum á ís á Blöndu

Blöndudalshólar um 1960. Ljósm.: Björn Bergmann. Skráningarsíða Héraðsskjalasafns Austur Húnavatnssýslu. Mynd nr. 00972. Sótt 14. október 2024 af https://atom.hunabyggd.is/index.php/blondudalsholar-bolstadarhlidarhreppi.

Íbúðarhúsið í Blöndudalshólum árið 2015. Ljósm.: Páll J. Líndal. Heimild: Guðrún Jónsdóttir, Gunnlaugur Haraldsson og Páll J. Líndal (2019, maí). Húsakönnun í Húnavatnshreppi, bls. 520.

Saga:

Íbúðarhúsið í Blöndudalshólum í Blöndudal í Húnabyggð er sagt byggt árið 1932 í fasteignaskrá. Það á sér þó mun lengri sögu. Árið 1931 brann bærinn í Blöndudalshólum. Þá bjuggu í Blöndudalshólum þau Bjarni Jónasson (1891-1984) og Anna Margrét Sigurjónsdóttir (1900-1993). Þau brugðu á það ráð að kaupa svo nefnt Vesturpakkhús á Blönduósi, rífa það og flytja heim í Blöndudalshóla.¹

Hús þetta hafði Carl Höephner kaupmaður byggt á árunum 1884-1885 í sandinum vestur undir sjó, ásamt sölubúð og íbúðarhúsi. Pakkhúsið var 15 × 7,50 m að grunnmáli með lofti og kjallara, pappaklæddum útveggjum og járnvörðu þaki, skv. úttekt frá 1916. Bjarni valdi sér nýtt bæjarstæði frammi á árbakkanum, …, og endurreisti þar pakkhúsið á steinsteyptum kjallara. Þótti það „mikil bygging“, sem var þó um þriðjungi styttri en pakkhúsið eða 10 m í stað 15 m (16 × 12 álnir).²

Vesturpakkhúsið stóð örlítið nær sjónum (norðvestar) en húsið sem nú er númer 8 við Brimslóð, en það er einmitt íbúðarhúsið sem Höephner kaupmaður reisti samtímis Vesturpakkhúsinu.³

Í viðtali segir Pétur Þorláksson bifvélavirki frá flutningi hússins:

Ég man eftir þegar þetta hús, Vesturpakkhúsið, var rifið árið 1930. Timbrið úr því var flutt að vetrinum fram í Reit. Agúst Jónsson og Zophonías fluttu það á bílum en bitarnir voru bæði þykkir og svo langir að þeir stóðu langt fram af bílunum og líka aftur fyrir þá. Þegar bitunum var hlaðið á bílana þurftu þeir að taka hurðirnar af þeim til þess að geta farið inn í þá. Síðan var timbrið flutt á sleðum eftir Blöndu á ís fram að Blöndudalshólum en Bjarni Jónasson kennari og bóndi þar hafði keypt timbrið úr pakkhúsinu og notaði það til að byggja þar íbúðarhús.⁴

Árið 1939 var húsinu lýst þannig:

Íbúðarhús úr timbri, járnvarið, 10 × 7,5 m. Ein hæð með lofti og steinsteyptum kjallara, hæð á kjallara 2,2 m. Vegghæð 3 m, rishæð 3 m. Útveggir úr tvöföldu timbri, pappa og járnklæddir. Þak timbursúð, pappi og járn, slegið neðan á og stoppað í íveruherbergjum. Á húsinu er kvistur, stærð 3,7 × 3,5 × 2,2 m. Á stofuhæð 6 herbergi og forstofa, veggfóðruð og máluð. Skilrúm úr timbri, tvöföld nema tvö einföld, gólf einfalt, loft tvöfalt og stoppað. Á lofti 2 íveruhergbergi, veggfóðruð og máluð, tvö geymsluherbergi og gangur. Í kjallara 5 herbergi, skilrúm steypt. Þar þvottapottur. Í húsinu er miðstöð frá katli, 6 vatnsofnar, vatnsleiðsla og skolpleiðsla.⁵

Í húsakönnun fyrir Húnavatnshrepps sem gerð var árið 215 er húsinu lýst þannig:

Sem fyrr segir er íbúðarhúsið, sem byggt var 1931-1932, einnar hæðar timburhús á steinsteyptum kjallara með háu mænisrisi og stórum kvistum með mænisþökum á báðum hliðum. Heildarstærð þess er 210 m² og 525 m³. Upphaflega var aðeins lítill kvistur á austurhlið, en árið 1975 eða 1976 var hann stækkaður til samræmis við kvistinn á vesturhlið … Geymsla (25,9 m2) er áföst norðurhlið hússins, byggð 1950, og í beinni línu norður af henni er röð steinsteyptra útihúsa, sem setja einkar geðþekkan og búsældarlegan svip á bæjarheildina.
Ýmsar endurbætur og breytingar hafa verið gerðar á húsinu í tímans rás, þ.á m. sumarið 1956 undir umsjón Kristjáns Gunnarssonar, trésmíðameistara á Blönduósi. Allt húsið var þá múrhúðað að utan, skipt um alla glugga (tvöfalt gler), fjarlægður lítilsháttar fúi, en útveggir og þak síðan málað. Árið 1975 (eða 1976) var húsið ennfremur klætt að utan með járnklæðningu, svo að það hefur glatað að talsverðu leyti upphaflegu svipmóti.⁶

Bjarna Jónassyni í Blöndudalshólum hefur verið lýst þannig:

Kennari í rúm 40 ár. Búskap hóf hann 1916, og var einnig bóndi á fimmta áratug. Frá unga aldri vandist hann því, að fólk skipaði sér saman til félagslegra átaka stórra og smárra, og starfaði af áhuga og krafti að framgangi sinna áhuga- og hagsmunamála. Hann var hugsjónamaður alla sína ævi. Kennarinn, bóndinn, sveitarstjórnarmaðurinn, fræðimaðurinn Bjarni Jónasson lét sér ekki verk úr hendi falla á meðan þrek leyfði.⁷

Í minningarorðum um Önnu Margréti segir m.a.:

Áhugi Önnu á ræktun og fegrun umhverfis er sýnilegur í Blöndudalshólum. Skógurinn stendur sem lifandi minnisvarði um hana en auk þess ræktaði hún grænmeti og leiðbeindi og aðstoðaði aðra við ræktun. Hún var afkastamikil í því sem hún tók sér fyrir hendur, skoðanaföst og fljót að vinna, en um leið róleg og skapgóð. Anna var einn af stofnendum Kvenfélags Bólstaðarhlíðarhrepps sem upphaflega hét Heimilisiðnaðarfélag. Hún var áhugasamur þátttakandi í starfi þess, sat lengi í stjórn og átti meðal annars drjúgan þátt í því sem kvenfélagið lagði af mörkum til byggingar íbúða fyrir aldraða á Blönduósi – og útgáfu minningarkorta í sama tílgangi. Kirkjan átti einnig hug og hjarta Önnu og kom það fram í verki.⁸

Bjarni og Anna hættu búskap árið 1961 og tók þá sonur þeirra Jónas (1932-2018) við ásamt eiginkonu sinni, Ásdísi Hlíf Friðgeirsdóttur (1937-2013).⁹

Leitarorð: Blöndudalur

Höfundur: Guðlaug Vilbogadóttir.
Síðast uppfært 14. október, 2024

Heimildaskrá

1
Guðrún Jónsdóttir, Gunnlaugur Haraldsson og Páll J. Líndal (2019, maí). Húsakönnun í Húnavatnshreppi, bls. 518; Skráningarsíða Héraðsskjalasafn Austur Húnavatnssýslu. Blöndudalshólar. Sótt 12. október 2024 af https://atom.hunabyggd.is/index.php/blondudalsholar.
2
Guðrún Jónsdóttir, Gunnlaugur Haraldsson og Páll J. Líndal (2019, maí), bls. 518.
3
Teiknistofa Guðrúnar Jónsdóttur (2015, desember). Húsakönnun á Blönduósi 2015, bls. 106.
4
Stefán Á. Jónsson (2005, 1. maí). Gott að Búa á Blönduósi. Viðtal við Pétur Þorláksson bifvélavirkja, bls. 18. Húnavaka, 45. árg., 1. tbl., bls. 9-33.
5
Guðrún Jónsdóttir, Gunnlaugur Haraldsson og Páll J. Líndal (2019, maí), bls. 519.
6
Guðrún Jónsdóttir, Gunnlaugur Haraldsson og Páll J. Líndal (2019, maí), bls. 519-520.
7
Skráningarsíða Héraðsskjalasafn Austur Húnavatnssýslu. Bjarni Jónasson (1891-1984) Blöndudalshólum. Sótt 12. október 2024 af https://atom.hunabyggd.is/index.php/bjarni-jonasson-1891-1984.
8
Stína Gísladóttir (1994, 1. maí). Anna Margrét Sigurjónsdóttir frá Blöndudalshólum, bls. 178. Húnavaka, 34. árg., 1. tbl., bls. 177-178.
9
Guðrún Jónsdóttir, Gunnlaugur Haraldsson og Páll J. Líndal (2019, maí), bls. 517-518.

Deila færslu

Höfundur: Guðlaug Vilbogadóttir.
Síðast uppfært 14. október, 2024