Bjarkargata 4, Reykjavík

Árið 2002 birtist í Dagblaðinu Vísi greinarkorn um húsið sem stendur við Bjarkargötu 4 í Reykjavík. Í upphafi greinarinnar segir:

Við Bjarkargötu, skammt frá Skothúsvegi og upp af Hljómskálagarðinum, vestanverðum, stendur snoturt íbúðarhús sem lætur lítið yfir sér. Í fljótu bragði virðist húsið vera steinsteypt. En ekki er allt sem sýnist. Þetta hús er aðflutt, forskallað timburhús og á sér töluvert lengri sögu en önnur hús við götuna. Það var upphaflega hluti af gamla Reykjavíkur apóteki sem stóð við Thorvaldsenstræti og gegndi þá m.a. því virðulega hlutverki að vera laboratorium apóteksins.¹Frá Thorvaldsenstræti að Bjarkargötu – partur gamla Reykjavíkur apóteks sem aldrei var rifinn (2002, 11. október). Dagblaðið Vísir, 92. árg., 233. tbl., bls. 21.

Það var árið 1833 sem Oddur Thorarensen (1797-1880) lyfsali reisti íbúðarhús og lyfjabúð á lóðinni númer 6 við Thorvaldsensstræti í Reykjavík, austan við kirkjugarðinn í jaðri Austurvallar. Var þetta fyrsta lyfjabúð bæjarins, Lyfjabúð Reykjavíkur, síðar Reykjavíkurapótek. Vestan íbúðarhússins og samsíða því var lyfjagerðarhús, „… borðaklætt grindarhús með tilheyrandi innréttingum, þar á meðal miklu eldstæði með reykháfi yfir.“²Guðný Gerður Gunnarsdóttir og Hjörleifur Stefánsson (1987). Kvosin. Byggingarsaga miðbæjar Reykjavíkur, bls. 177. Reykjavík: Torfusamtökin.

Oddur Thorarensen átti apótekið aðeins til ársins 1836, en þá tóku við danskir lyfsalar sem ráku það í 83 ár.³Úr Sögu Reykjavíkur Apóteks (1930, 1. maí). Lögberg, 43. árg., 18. tbl., bls. 7.

Árið 1882, 26. júní, kviknaði í lyfjagerðarhúsinu „… en fyrir vasklega framgöngu brunaliðs tókst að slökkva, áður en eldurinn bærist yfir í sjálfa lyfjabúðina.“⁴Jón Helgason (1941). Árbækur Reykjavíkur 1786-1936, bls. 231.  Reykjavík: Leiftur. Húsið var endurbyggt árið eftir. Þegar þetta gerðist var Daninn Kruger eigandi apóteksins, en hann rak það á árunum 1877 til 1890.⁵Úr Sögu Reykjavíkur Apóteks (1930, 1. maí).

Árið 1919 tók Þorsteinn Scheving Thorsteinsson (1890-1971) við rekstri apóteksins. Árið 1930 flutti hann það austur yfir Austurvöll í hús Natans & Olsen við Austurstræti 16. Landssíminn keypti þá íbúðarhúsið og lyfjabúðina við Thorvaldsensstræti og voru þau hús rifin skömmu eftir 1960 áður en stórhýsi Pósts og síma var reist við Austurvöll.

Lyfjagerðarhúsið var hins vegar flutt en ekki rifið og er því það eina sem enn stendur af byggingum Lyfjabúðar Reykjavíkur vestan Austurvallar. Það var flutt um það leyti sem Þorsteinn lyfsali flutti starfsemi sína yfir í Austurstræti.

Það var Gísli J. Ólafsson (1888-1931)  landssímastjóri sem keypti lyfjagerðarhúsið og flutti að Bjarkargötu 4 árið 1930. Hann bjó þar hins vegar ekki lengi því hann lést sumarið eftir. Þá keypti Stephan Stephensen (1900-1988), sem oft var kenndur við veiðarfæraverslun sína Verðandi, húsið og bjó í því til æviloka, en húsið var í eigu fjölskyldunnar til ársins 1996 þegar Jón Pétursson húsgagnasmíðameistari eignaðist húsið.⁶Frá Thorvaldsenstræti að Bjarkargötu – partur gamla Reykjavíkur apóteks sem aldrei var rifinn (2002, 11. október).

Eftir að Gísli lét reisa húsið að nýju við Bjarkargötu 4 var það brunavirt. Í virðingunni segir m.a.:

… nýtt íbúðarhús, einlyft með kvisti, gluggakvisti, porti, risi og kjallara – bygt úr bindingi, klætt utan borðum, pappa, listum og járni á veggjum og þaki. Útveggir eru allir stappaðir með sagspónu á milli þiljanna. Skilveggir eru úr bindingi á báðum hæðum hússins með tvöföldum þiljum. Þiljað er einnig neðan á loftbita alla. Allar þiljur eru strigalagðar og öll íbúðin ýmist veggfóðruð eða máluð.
Á aðalhæðinni eru 3 íbúðarherbergi, eldhús, v.s., fataklefi, 2 fastir skápar, skáli, 2 gangar og anddyri.
Á þaklyfti eru 3 íbúðarherbergi, baðherbergi m/v.s., straustofa, fataskápur, skáli og 10 afþiljaðir skápar út undir súðinni.
Í kjallaranum er loft úr járnbentri steinsteypu en gólf hans og skilveggir eru úr venjulegri steypu alt múrsléttað. Þar eru: þvottaherbergi, þurkstaða, 2 geymsluherbergi, miðstöðvarherbergi, kolaklefi og gangur.⁷Borgarskjalasafn Reykjavíkur. Brunabótavirðingar. Bók 21-01-1928 til 21-06-1930. Aðfnr. 744. Brunav.nr. 2695.

Það var Þorleifur Eyjólfsson (1896-1968) arkitekt og húsameistari sem teiknaði húsið.⁸Teikningavefur Reykjavíkurborgar. Bjarkargata 4. Ljóst má vera að húsinu hefur verið talsvert breytt og bætt við flutninginn, t.d. hefur kvistunum verið bætt við húsið, innganginum, útliti og innréttingum breytt.

Þegar húsið var auglýst til sölu árið 1996 var húsið sagt vera forskalað timburhús á tveimur hæðum með kjallara, 303 fermetrar að stærð auk 20 fermetra bílskúrs. Á miðhæð var stórt, sérkennilegt anddyri. Panell var í loftum og á veggjum hússins. Á hæðinni voru þrjár stofur auk eldhúss og gestasalernis. Á efri hæð voru tvö svefnherbergi um 35 fermetrar hvort. Fataherbergi var inn af öðru herberginu og baðherbergi inn af hinu. Á efri hæð voru geymslur, baðherbergi og svalir sem vísa út að Tjörninni. Kjallarinn var um 100 fermetrar þar sem voru geymslur og þvottahús.⁹Hús við Bjarkargötu (1995, 1. desember). Morgunblaðið, 83. árg., 275. tbl., bls. 4 D.

Höfundur: Guðlaug Vilbogadóttir.
Síðast uppfært 1. maí, 2026

Heimildaskrá

• 1
  Frá Thorvaldsenstræti að Bjarkargötu – partur gamla Reykjavíkur apóteks sem aldrei var rifinn (2002, 11. október). Dagblaðið Vísir, 92. árg., 233. tbl., bls. 21.
• 2
  Guðný Gerður Gunnarsdóttir og Hjörleifur Stefánsson (1987). Kvosin. Byggingarsaga miðbæjar Reykjavíkur, bls. 177. Reykjavík: Torfusamtökin.
• 3
  Úr Sögu Reykjavíkur Apóteks (1930, 1. maí). Lögberg, 43. árg., 18. tbl., bls. 7.
• 4
  Jón Helgason (1941). Árbækur Reykjavíkur 1786-1936, bls. 231.  Reykjavík: Leiftur.
• 5
  Úr Sögu Reykjavíkur Apóteks (1930, 1. maí).
• 6
  Frá Thorvaldsenstræti að Bjarkargötu – partur gamla Reykjavíkur apóteks sem aldrei var rifinn (2002, 11. október).
• 7
  Borgarskjalasafn Reykjavíkur. Brunabótavirðingar. Bók 21-01-1928 til 21-06-1930. Aðfnr. 744. Brunav.nr. 2695.
• 8
  Teikningavefur Reykjavíkurborgar. Bjarkargata 4.
• 9
  Hús við Bjarkargötu (1995, 1. desember). Morgunblaðið, 83. árg., 275. tbl., bls. 4 D.