Bergstaðastræti 18, Reykjavík

Byggingarár: 1902

Upphafleg notkun: Íbúðarhús

Fyrsti eigandi: Þorkell Ólafsson

Aðrir eigendur:

1908-1961: Kristín Eiríksdóttir

Upphafleg staðsetning: Bergstaðastræti 7, Reykjavík

Fyrst flutt: 1970 í Hvassahraun á Vatnsleysuströnd, Sveitarfélaginu Vogum

Flutt: 2023 að Bergstaðastræti 18, Reykjavík

Hvernig flutt: Í heilu lagi á Vatnleysuströnd. Tekið niður þegar það var flutt aftur til Reykjavíkur

Húsið áður en það var flutt frá Hvassahrauni. Ljósm.: Vigdís Hrefna Pálsdóttir. Úr gagnasafni Minjastofnunar.

Bergstaðastræti 18, Reykjavík, í maí 2025. Ljósm.: Vigdís Hrefna Pálsdóttir. Sótt 10. júní 2025 af https://www.facebook.com/photo/?fbid=10235349018002181&set=a.10200843815273678.

Saga:

Á lóð númer 7 við Bergstaðastræti í Reykjavík byggði Þorkell Ólafsson (1870-1907) steinsmiður reisulegt timburhús árið 1902.¹ Í október það ár var húsið virt til brunatrygginga. Í virðingunni segir m.a. að húsið sé einloftað með porti og risi, byggt af bindingi. Niðri í húsinu voru 4 íbúðarherbergi, eldhús, búr og gangur, sem allt var þiljað og herbergin og gangurinn auk þess með striga og pappír innan á þiljunum og neðan á loftum, sem öll voru þreföld. Þar voru 4 ofnar og ein eldavél. Uppi voru 4 íbúðarherbergi og gangur sem allt var þiljað og málað. Þar voru 4 ofnar og 1 eldavél. Kjallari var undir öllu húsinu. Í honum voru 3 íbúðarherbergi, sem voru þiljuð og máluð, ein geymsla og gangur. Við austurhlið hússins var inn- og uppgönguskúr, sem byggður var eins og húsið.²

Þorkell lést árið 1907 og þá eignaðist Kristín Eiríksdóttir (1868-1961) húsið. Kristín giftist Magnúsi Zakaríassyni (1862-1897) árið 1895 og byggðu þau sér hús í Keflavík þar sem Magnús var bókhaldari hjá Duusverslun. Tveimur árum síðar lést Magnús af hastarlegum veikindum. Árið 1900 giftist Kristín öðru sinni Þorgeiri Pálssyni (1878-1954) organista og söngstjóra í Keflavík. Þegar þau fluttu til Reykjavíkur keyptu þau húsið að Bergstaðastræti 7, en þau skildu skömmu síðar, en Kristín bjó í húsinu til æviloka árið 1961 og rak þar matsölu.³

Valtýr Stefánsson, síðar ritstjóri Morgunblaðsins, minntist Kristínar í Morgunblaðinu þegar hún lést. Hann sagði m.a.:

Kristín hafði ágæti kosti sem matselja. Hún var hagsýn og hafði ódrepandi dugnað við að útvega sér það bezta, sem hún þurfti til starfseminnar. Hún hafði alltaf hlýlegt viðmót við alla. Mér fannst aldrei, að ég væri að koma inn á matsöluhús, þegar ég kom til Kristínar, heldur inn á hlýlegt og notalegt heimili, og þannig held ég að því hafi verið varið með alla, sem þar borðuðu.⁴

Kristín leigði einnig út hluta hússins. Í manntali 1910 eru 18 manns skráð til heimilis í húsinu, Kristín og 4 börn hennar en aðrir voru leigjendur.⁵ Einn sonur hennar, Magnús Þorgeir Þorgeirsson (1902-1983) varð forstjóri verslunarinnar Pfaff. Upphaf fyrirtækisins má rekja til þess að árið 1929 skrifaði Magnús til Pfaff verksmiðjanna í Þýskalandi því hann vildi fá keypta eina saumavél fyrir systur sínar. Honum var sagt að ekki væri hægt að selja honum eina vél, en vildi hann kaupa sex vélar gæti hann fengið umboðið fyrir Pfaff á Íslandi. Í október það sama ár var fyrsta saumavélin seld og var verslunin til húsa í kjallaranum heima hjá Magnúsi í Bergstaðastræti 7.⁶

Þegar til stóð að byggja stórhýsi á lóð hússins við Bergstaðastræti 7 þurfti húsið að víkja. Um 1970 var húsið flutt á jörðina Hvassahraun á Vatnsleysuströnd. Ekki er vitað hver átti húsið þegar það var flutt eða hverjir bjuggu í því í Hvassahrauni.

Á tímabili virðist Reykjavíkurborg hafa átt húsið og síðan Minjavernd hf. en um 2020 eignuðust hjónin Vigdís Hrefna Pálsdóttir og Örn Úlfar Höskuldsson húsið og fóru að leggja drög að því að fá það flutt til Reykjavíkur, á auða lóð að Bergstaðastræti 18, sem þau fengu samþykkt.⁷ Til stóð að flytja húsið í heilu lagi, en þegar til kastanna kom reyndist það ekki unnt af ýmsum ástæðum. Húsið var tekið niður í Hvassahrauni og árið 2024 var tekið til við að reisa það við Bergstaðastræti 18. Við endurbygginguna var húsið lengt og hækkað um eina hæð. Einnig var viðbygging stækkuð og hækkuð og ný viðbygging reist við suðurhlið hússins.⁸

Í maí 2025 var svo húsið við Bergstaðastræti 18 auglýst til sölu eftir miklar endurbætur. Þá var húsinu lýst þannig:

Húsinu er skipt í tvær eignir, önnur um 164 fermetra og hin minni um 64 fermetra. Stærri eignin er vönduð efri sérhæð og ris með sérinngangi og víðáttumiklu útsýni. Sérlega vel hefur verið staðið að endurbyggingu eignarinnar, þar sem hvert smáatriði hefur verið unnið af natni.
Á neðri hæðinni eru gegnheil afrísk hnotugólfborð, en í risinu eru endurgerð furugólf sem endurspegla uppruna hússins. Flísarnar eru handgerðar, upprunnar frá Portúgal.
Allar hurðir í eigninni, bæði að utan sem innan, eru sérsmíðaðar fulningahurðir. Þá hafa klassískir breskir pottofnar verið fluttir inn og falla vel að sögulegu yfirbragði eignarinnar. …
Minni eignin er staðsett á jarðhæð hússins og skiptist í litla forstofu, bjarta stofu með eldhúsi, baðherbergi og tvö svefnherbergi. Útgengt er frá eldhúsinu út í skjólsælt, afgirt og hellulagt baksvæði með fallegum blómabeðum.
Eldhúsið er búið nýrri, svartri innréttingu með innbyggðum ísskáp og uppþvottavél, ásamt gegnheilri eikarborðplötu. Baðherbergið er flísalagt og innréttað með klassískum Burlington baðtækjum og rúmgóðri walk-in sturtu.⁹

Hér má lesa fróðleik um Hvassahraun: Hvassahraun – heimalandið innanvert – Hallir sumarlandsins við Hvassahraun.

Höfundur: Guðlaug Vilbogadóttir.
Síðast uppfært 10. júní, 2025

Heimildaskrá

1
Þorsteinn Jónsson (2011). Reykvíkingar. Fólkið sem breytti Reykjavík úr bæ í borg, bls. 309. Reykjavík: Sögusteinn.
2
Borgarskjalasafn Reykjavíkur. Brunabótavirðingar 1900 til 1905. Aðfnr. 735. Sótt 4. október 2023 af https://www.borgarskjalasafn.is/is/midlun/brunavirdingar-husa-i-reykjavik-1811-1981/brunavirdingar-1811-1953.
3
Valtýr Stefánsson (1961, 5. október). Kristín Eiríksdóttir. Morgunblaðið, 48. árg., 225. tbl., bls. 11.
4
Valtýr Stefánsson (1961, 5. október). Kristín Eiríksdóttir. Morgunblaðið, 48. árg., 225. tbl., bls. 11.
5
Þjóðskjalasafn Íslands. Manntal. Manntal 1910. Sótt 4. október 2023 af https://manntal.is/.
6
Þorsteinn Jónsson (2011). Reykvíkingar. Fólkið sem breytti Reykjavík úr bæ í borg, bls. 310. Reykjavík: Sögusteinn; Saga Pfaff í örstuttu máli. Sótt 4. október 2023 af https://pfaff.is/sagapfaff.
7
Leikkona vill fá týndan sauð á Bergstaðastræti (2017, 7. október). Fréttablaðið, 17. árg., 236. tbl., bls. 2.
8
Gögn úr gagnasafni Minjastofnunar Íslands.
9
Svava Marin Óskarsdóttir (2025, 27. maí). Handlagin hjón selja tvær eignir í sögulegu farandshúsi. Sótt 10. júní 2025 af https://www.visir.is/g/20252729916d/hand-lagin-hjon-selja-tvaer-eignir-i-sogu-legu-farandshusi.

Deila færslu

Höfundur: Guðlaug Vilbogadóttir.
Síðast uppfært 10. júní, 2025