Bergland við Vatnahjallaveg, Eyjafjarðarsveit

Árið 1933 samþykkti bygginganefnd Akureyrar að heimila Sigurði G. Sigurðssyni (1894-1984), sem þá var nýfluttur til Akureyrar, að byggja sér íbúðarhús og fjós á túni sem hann átti norðan Þingvallastrætis á Akureyri, sem fullgert var sama ár. Húsið var á timburhús á steyptum kjallara, um 26 fermetrar að flatarmál. Að norðanverðu var áfastur um 20 fermetra skúr sem í var fjós og inngangur í húsið. Á stofuhæð hússinss voru 2 herbergi, en í kjallara var eldhús, þvottahús og geymsla.

Teikning Sigurðar G. Sigurðssonar af Berglandi samþ. 1. maí 1933.

Í fyrstu var húsið skráð við Þingvallastræti, en þegar byggðin færðist þangað norður eftir var húsið skráð sem Akurgerði 2, en var alla tíð nefnt Bergland og gerir enn. Skammt frá húsi Sigurðar rak Kaupfélag Eyfirðinga stórt svínabú, sem nefnt var Grísaból, en þar starfaði Sigurður þegar hann byggði húsið. Það hús er nú horfið en verslunarmiðstöðin Kaupangur stendur nú þar.¹Úr fundargerð byggingarnefndar Akureyrarbæjar 1. maí 1933; Teikning Sigurðar G. Sigurðssonar af Berglandi samþ. 1. maí 1933; Fasteignamat dags. í febrúar 1941; Sigurgeir Bernharð Þórðarson (2024, 5. ágúst). Sæluhúsið Bergland. Minnisblað í einkaeigu.

Í manntali Akureyrar árið 1936 kemur fram að Sigurður búi í Berglandi ásamt eiginkonu sinni Þórunni Sigríði Pétursdóttur (1896-1987) og fjórum ungum börnum þeirra.²Héraðsskjalasafnið á Akureyri. Manntöl – 1930-1939. Sótt 22. ágúst 2024 af https://issuu.com/heradsskjalasafnakureyri/docs/ach29_1_manntal_1936_ii?fr=sYzQxNTQzODI5ODU.

Í nóvember 1938 auglýsti Sigurður býli sitt til sölu. Honum hefur líklega tekist að selja það því árið eftir er Árni Ólafsson (1897-1946) skrifstofumaður og Valgerður Rósinkarsdóttir (1903-1979) skráð þar til heimilis ásamt fjórum börnum þeirra.³ Býlið Bergland (1938, 24. nóvember). Dagur , 21. árg., 50. tbl., bls. 204; Héraðsskjalasafnið á Akureyri. Manntöl – 1930-1939. Sótt 22. ágúst 2024 af https://issuu.com/heradsskjalasafnakureyri/docs/ach35_1_manntal_1939_ii?fr=sNDI0NTQzODI5ODU.

Árið 1983 varð Bergland að víkja vegna uppbyggingar við Akurgerði, en þá var búið að byggja ný hús allt í kringum Bergland. Um svipað leyti var hópur fólks sem ferðaðist saman á snjósleðum að huga að því að koma upp neyðarskýli á Nýjabæjarfjalli. Varð það úr að þeir keyptu Bergland af þáverandi eiganda þess, Eyþóri Jóhannssyni, tóku það af grunni sínum og fluttu það niður á Eyri, að dekkjaverkstæði Tómasar Eyþórssonar við Hvannavelli. Þar var vorið og sumarið 1984 nýtt til að gera húsið upp. Allt var rifið innan úr því, það einangrað að nýju og klætt að innan og komið þar fyrir kojum fyrir 12 manns, borðum og olíukabyssu. Jafnframt var sumarið notað til að gera grunn undir húsið, þar sem því hafði verið valinn staður við austanvert syðra Urðarvatn, við vörðu á Vatnahjallavegi. Vegurinn er forn þjóðleið suður á land, sem markaður er vörðum sem gagnast vel þeim sem þarna eiga leið um.

Bergland á leiðinni á áfangastað við syðra Urðarvatn. Ljósm. í eigu Sigurgeirs Bernharðs Þórðarsonar. Birt með leyfi hans.

Það var svo dagana 7. og 8. september 1984 sem húsið fór á fjöll. Fyrsta spölinn var húsið dregið á lágum dráttarvagni svo það kæmist undir rafmagnslínur. Við Torfufell var húsið sett á vörubíl. Þeir sem að flutningum stóðu gistu flestir í húsinu á vörubílspallinum aðfararnótt 8. september, en um morguninn var lagt að stað á ný fram Eyjafjarðardal, um Laugafellsveg og niður með Geldingardrögum. Sóttist ferðin vel og var húsið komið á grunn sinn um fimmleytið.

Árið 1987 var byggð rúmgóð forstofa við húsið og enn þjónar Bergland hlutverki sínu með sóma og nýtur góðrar umhirðu þar sem það hefur nú (ágúst 2024) staðið nær því í 40 ár og veitt þreyttum ferðalöngum húsaskjól og öryggi. Jafnvel hafa blautir og hraktir ferðamenn þakkað húsinu líf sitt. Það þarf þó að hafa í huga að vegaslóðinn að húsinu er vart fær nema  breyttum jeppum vegna stórgrýtis.⁴Sigurgeir Bernharð Þórðarson (2024, 5. ágúst); Sigurgeir Bernharð Þórðarson (2024, 30. ágúst). Tölvupóstur.

Höfundur: Guðlaug Vilbogadóttir.
Síðast uppfært 6. september, 2024

Heimildaskrá

• 1
  Úr fundargerð byggingarnefndar Akureyrarbæjar 1. maí 1933; Teikning Sigurðar G. Sigurðssonar af Berglandi samþ. 1. maí 1933; Fasteignamat dags. í febrúar 1941; Sigurgeir Bernharð Þórðarson (2024, 5. ágúst). Sæluhúsið Bergland. Minnisblað í einkaeigu.
• 2
  Héraðsskjalasafnið á Akureyri. Manntöl – 1930-1939. Sótt 22. ágúst 2024 af https://issuu.com/heradsskjalasafnakureyri/docs/ach29_1_manntal_1936_ii?fr=sYzQxNTQzODI5ODU.
• 3
  Býlið Bergland (1938, 24. nóvember). Dagur , 21. árg., 50. tbl., bls. 204; Héraðsskjalasafnið á Akureyri. Manntöl – 1930-1939. Sótt 22. ágúst 2024 af https://issuu.com/heradsskjalasafnakureyri/docs/ach35_1_manntal_1939_ii?fr=sNDI0NTQzODI5ODU.
• 4
  Sigurgeir Bernharð Þórðarson (2024, 5. ágúst); Sigurgeir Bernharð Þórðarson (2024, 30. ágúst). Tölvupóstur.