Austurvegur 70, Klöpp, Reyðarfirði

Árið 1875 sigldi Norðmaðurinn Jens Olsen (1850-1928) hingað til lands við annan mann á lítilli skútu sem hann hafði nýlega fest kaup á.¹Bréf Unu Siggu Ásmundsdóttir til Heiðrúnar, dags. 12. ágúst 1997. Eigandi: Sigurður Örn Sigurðarson. Hann kvæntist Önnu Stefánsdóttur (1861-1928) frá Teigagerði.

Þau settust að á húsmennskubýlinu Hagahúsi (eða Hagahúsum) milli Bakkagerðis og Teigagerðis 1889 (sóknarmannatal). Síðar nefnist býlið Teigagerðisklöpp, Klöpp í daglegu tali. Jens var dugnaðarmaður, þau áttu mörg börn hjónin, og hann sá heimilinu farborða með ýmsum störfum.²Ármann Halldórsson (1981). Siglingar á Lagarfljóti og fleira um verslun og samgöngur á Héraði, bls. 172. Múlaþing, 11. tbl., bls. 131-177.

Árið 1888 byggði Jens hús á Hagaklöpp í Reyðarfirði, en fljótlega kom í ljós að þar var mikill sjógangur og sterkir straumir. Greip hann þá til þess ráðs að flytja húsið innar í fjörðinn, á Teigagerðisklöpp, þar sem það fékk síðar húsnúmerið Austurvegur 70.³Bréf Unu Siggu Ásmundsdóttir til Heiðrúnar, dags. 12. ágúst 1997. Ekki er ósennilegt að flutningurinn hafi átt sér stað árið 1891, því það ár var talið byggingarár hússins í fasteignaskrá.

Í ágúst árið 1999 skrifaði Una Sigríður Ásmundsdóttir (1927-2008), dótturdóttir þeirra Jens og Önnu, bréf sem stílað er á Heiðrúnu. Þar lýsir hún húsinu eins og hún man eftir því og sendir með ljósmynd sem hún vísar til. Ljósmyndin er efsta myndin hér að ofan og bréfið hljóðar svo:

Siglufirði 12-08-1999

… Loksins kom ég því í verk að láta ljósrita myndina af húsinu eins og það leit út þegar ég var þar. Móðurafi minn sem kom frá Noregi 1875 byggði húsið 1888 og þá stóð húsið út á Hagaklöpp (sem er næsta klöpp fyrir utan Teigagerðisklöpp þar sem það er núna). Þá var húsið ein hæð og ris og byggt á staurum út í sjó, en vegna sjógangs og sterkra strauma þar tók hann það til bragðs að hlaða kjallara úr grjóti inn á Teigagerðisklöpp og smíðaði svo fleka sem hann fleytti því á inn á klöppina þar sem það stendur nú. Því miður vantar hluta af austurenda hússins á myndina, það voru sex gluggar á suðurhliðinni og þrjár tröppur af hlaðinu, sem hann hjó inn í klöppina upp á jafnsléttu, (jafn hátt og efri hæðin, þar var trépallur um það bil þrír fermetrar og grindverk sem snéri í suður, en af pallinum var gengið inn í litla forstofu sem var byggð út úr austurhliðinni. Inn í vesturendann var gengið upp með húsinu að vestan fyrir hornið og 3-4 metra meðfram norðurhlið og inn í forstofu og þaðan inn í aðra aðeins stærri og úr henni lá stigi upp á rishæð, en þar var lítil íbúð. Úr fremri forstofunni að vestan lá svo langur gangur og norðan við hann var svo stór hlaða og austast var fjós fyrir tvær kýr. Háa stöngin sem er í miðjum fiskireitnum er talía sem afi notaði til að setja upp bátinn sinn. Lengst til hægri á myndinni eru afi og amma með einn af sonum sínum. Afi hét Jens Olsen og kom frá Svendsbøøjna skammt frá Bergen, 25 ára, árið 1875 sigldi hann við annan mann á lítilli seglskútu sem hann hafði þá nýlega keypt, hann tók land á Seyðisfirði og byrjaði á því að flytja vörur milli hafna á austfjörðum fyrir kaupmenn, síðar fór hann að kenna austfirðingum að veiða síld, en við það hafði hann verið með föður sínum í Noregi frá barnsaldri.⁴Bréf Unu Siggu Ásmundsdóttir til Heiðrúnar, dags. 12. ágúst 1997.

Þess skal getið að í útgefnum heimildum sem fundist hafa um húsið kemur ekki fram að það hafi verið flutt. Til dæmis segir í Sögu Reyðarfjarðar 1883-2003 að þau Jens og Anna hafi árið 1891 flutt frá Hagaklöpp 1889 innar í Reyðarfjörð og „reist sér nýtt heimili“ á Teigagerðisklöpp.⁵Guðmundur Magnússon (2003). Saga Reyðarfjarðar 1883-2003, bls. 64. Fjarðabyggð: Fjarðabyggð. Þó ekki sé beinlínis sagt að þau hafi flutt húsið með þykir frásögn Unu Sigríðar afar sennileg því varla hefur tveggja ára gamalt hús verið látnið grotna niður þar sem sjór og straumar, veður og vindar hafa átt greiðan aðgang að því. Miklu sennilegra er að eigendurnir hafi flutt húsið með sér.

Í fyrrnefndri Sögu Reyðarfjarðar er Jens lýst þannig:

[Jens var] starfsmaður með afbrigðum, velviljaður og prúðmenni hið mesta, en gat verið geðbráður, ef því var að skipta og lét þá ekki hlut sinn fyrir neinum. Hann var sívalvaxinn kraftajötunn með falleg augu, sem sýndist tindra úr, er honum var mikið niðri fyrir. Af Jens eru til margar frásagnir, sem lýsa vel dugnaði hans og skapfestu.⁶Guðmundur Magnússon (2003), bls. 65.

Í manntali árið 1920 kemur fram að Jens og Anna bjuggu í húsinu ásamt fimm börnum sínum og einum vinnumanni. Auk þess bjuggu þar þá 9 aðrir í tveimur fjölskyldum.⁷Manntal 1920. Sótt 3. janúar 2025 af https://manntal.is/.

Sumarið 2014 var húsið skoðað og þá var því lýst með þessum hætti:

… Góð lending er framan við húsið og er það nefnt eftir klöppinni sem er í víkinni. … Húsið er lágreist einnar hæðar timburhús með risi. Húsið var byggt í tveimur hlutum en svo er ekki sjá á því utanverðu. Sá hluti sem vísar til vestur var byggður seinna. Þakið er bárujárnsklætt mænisþak og er mjög heillegt. Veggir eru bárujárnsklættir og norðurhliðin er forsköluð. Á norðurhlið er einnig steypt bíslag með einhalla þaki þar sem gengið er inn í húsið. Grunnur er steinsteyptur og hlaðinn í grjót. Útidyrahurð er heil. Gluggar eru glerjaðir og heillegir og karmar, póstar og fög eru til staðar. Einhver raki er í hluta hússins, sérstaklega bíslagi en miklar rakaskemmdir eru í norðurglugga þess.⁸Arnar Logi Björnsson, Bergþóra Gróa Kvaran o.fl. (2014). Eyðibýli á Íslandi. Rannsókn á eyðibýlum og yfirgefnum húsum í Suður-Múlasýslu og Norður-Múlasýslu sumarið 2014, bls. 114. Reykjavík: Eyðibýli – áhugamannafélag.

Í nóvember 2017 óskaði þáverandi eigandi hússins eftir við Minjastofnun Íslands að fá að rífa húsið. Húsið var friðað samkvæmt lögum um menningarminjar nr. 80/2012 og þurfti því leyfi stofnunarinnar fyrir niðurrifi þess. Þá lá fyrir fagleg úttekt á húsinu þar sem húsið var metið ónýtt og ekki þess vert að gera við það. Áður en Minjastofnun staðfesti heimild til niðurrifs fór stofnunin fram á að húsið yrði vandlega skráð og mælt upp á skematískan hátt. Þegar þeim gögnum hafði verið skilað til Minjastofnunar 17. júlí 2018 lýsti stofnunin friðun hússins úr gildi fallna og eiganda hússins heimilt að fjarlægja húsið að fengnu samþykki viðkomandi byggingarfulltrúa.⁹Bréf Minjastofnunar Íslands, dags. 17. maí 2018 og 17. júlí 2018, um niðurrif Austurvegar 70, Reyðarfirði. Í gagnasafni Minjastofnunar Íslands.

Húsið var rifið í nóvember 2018.¹⁰Baldvin Baldvinsson (2025, 11. nóvember). Sótt 12. nóvember 2025 af https://www.facebook.com/photo.php?fbid=10162380959823920&set=p.10162380959823920&type=3.

Leitarorð: Reyðarfjörður

Höfundur: Guðlaug Vilbogadóttir.
Síðast uppfært 25. febrúar, 2026

Heimildaskrá

• 1
  Bréf Unu Siggu Ásmundsdóttir til Heiðrúnar, dags. 12. ágúst 1997. Eigandi: Sigurður Örn Sigurðarson.
• 2
  Ármann Halldórsson (1981). Siglingar á Lagarfljóti og fleira um verslun og samgöngur á Héraði, bls. 172. Múlaþing, 11. tbl., bls. 131-177.
• 3
  Bréf Unu Siggu Ásmundsdóttir til Heiðrúnar, dags. 12. ágúst 1997.
• 4
  Bréf Unu Siggu Ásmundsdóttir til Heiðrúnar, dags. 12. ágúst 1997.
• 5
  Guðmundur Magnússon (2003). Saga Reyðarfjarðar 1883-2003, bls. 64. Fjarðabyggð: Fjarðabyggð.
• 6
  Guðmundur Magnússon (2003), bls. 65.
• 7
  Manntal 1920. Sótt 3. janúar 2025 af https://manntal.is/.
• 8
  Arnar Logi Björnsson, Bergþóra Gróa Kvaran o.fl. (2014). Eyðibýli á Íslandi. Rannsókn á eyðibýlum og yfirgefnum húsum í Suður-Múlasýslu og Norður-Múlasýslu sumarið 2014, bls. 114. Reykjavík: Eyðibýli – áhugamannafélag.
• 9
  Bréf Minjastofnunar Íslands, dags. 17. maí 2018 og 17. júlí 2018, um niðurrif Austurvegar 70, Reyðarfirði. Í gagnasafni Minjastofnunar Íslands.
• 10
  Baldvin Baldvinsson (2025, 11. nóvember). Sótt 12. nóvember 2025 af https://www.facebook.com/photo.php?fbid=10162380959823920&set=p.10162380959823920&type=3.