Austurvegur 61, Selfossi

Á húsavef Sveitarfélagsins Árborgar má finna ítarlegar upplýsingar um húsið sem nú er númer 61 við Austurveg á Selfossi. Sú sem þetta skrifar hefur engu við þær að bæta og birtir þær því hér lítið sem ekkert breyttar:

„Guðlaug [Sigurðardóttir (1889-1962)] hafði verið búsett í Reykjavík í 10 ár ásamt manni sínum og börnum þegar eiginmaður hennar, Ólafur Helgason [1873-1933] frá Álfsstöðum, féll frá. Í kjölfar þess ákveður Guðlaug að selja húsið þeirra í Reykjavík, Baldursgötu 29, og flytja aftur austur fyrir fjall árið 1933. Hún setur sig niður með börnunum í Austurkoti í Hraungerðishreppi [nú (2025] Flóahreppi] hjá bróður sínum, Guðmundi Sigurðarsyni og byggir sér þar hús sem hún bætir við húsalengjuna í Austurkoti sem þá voru timburhús með hefðbundnu burstabæjarlagi. Guðlaug býr í Austurkoti til ársins 1941 en þá fellur Guðmundur bróðir hennar frá og Guðlaug ákveður að flytja á Selfoss. Hún fékk 1000 m² lóð leigða hjá Ingólfi í Merkilandi og ákvað að flytja húsið sitt frá Austurkoti að Selfossi og setja það niður á lóðinni [sem skráð var Austurvegur 61]. Á þessum tíma var mjög erfitt um aðföng til bygginga en vitað var að von var á skipi sem átti að koma með timbur til landsins. Það fór þó ekki betur en svo að skipið var skotið niður á leiðinni, enda stríð hafið í Evrópu. Þá varð að beita öðrum ráðum til þess að koma húsbyggingunni af stað og ákveðið var að rífa gólfið á loftinu á húsinu til þess að fá timbur til að búa til mót til að steypa grunninn. Það efni var flutt á Selfoss á hestvagni en þegar kom að því að flytja húsið sjálft spýtu fyrir spýtu þá var Guðbjörn Frímannsson fenginn til að aka efninu á vörubíl sem hann átti á þeim tíma. Það sem vantaði uppá efnislega séð til þess að koma húsinu aftur upp á Selfossi var bætt upp með notkun á holsteini, enda var það eina byggingarefnið sem til var í timburleysinu. Kristbjörn Hafliðason [1981-1968] á Birnustöðum sá um byggingu hússins, bæði þegar það var reist í Austurkoti og þegar það var endurbyggt á Selfossi. Að endurbyggingunni komu einnig Gísli Guðjónsson í Hrygg, Guðmundur Árnason í Oddgeirshólum og Sigurður Ólafsson, sonur Guðlaugar. Þess má geta að Kristbjörn tók engin laun fyrir bygginguna heldur gaf algerlega vinnu sína. Samkvæmt Sigurði syni Guðlaugar þá nefndi hún húsið Heiðarból líklega vegna þess að það nafn kom fram í framhaldssögu í útvarpinu sem hún var að hlusta á á þeim tíma.

Guðlaug bjó í húsinu til ársins 1945 ásamt sínum börnum Sigurði, Valgerði, Ástráði og Ólafi en Helgi, elsti sonur hennar, bjó á Álfsstöðum hjá föðurfólki sínu. Árið 1945 kaupa húsið Benedikt Franklínsson starfsmaður hjá vegagerð ríkisins og Regína Guðmundsdóttir frá Flatey í Breiðafirði með sín börn; Jónínu, Ásdísi, Guðmundi og Andreu. Þau flytja þaðan 1952 og næstu eigendur sem vitað er um voru Bárður Vigfússon og Sigrún Árnadóttir sem bjuggu þar ásamt sínum börnum; Gesti Ragnari og Kristni M. auk dóttur Sigrúnar úr fyrra sambandi sem heitir Brynja Ágústsdóttir. Næst flytja í húsið Greipur Ketilsson og Ragnheiður Guðmundsdóttir ásamt sínum dætrum Sigríði og Vigdísi. Þau búa í húsinu til ársins 1995. Núna býr í húsinu Sigríður dóttir Greips og ásamt fleirum.

Guðlaug Sigurðardóttir var fædd í Hrygg í Hraungerðishreppi og starfaði þar til tvítugs en þá fór hún sem vistvinnukona til Valgerðar Jónsdóttur og Kristbjarnar Hafliðasonar á Birnustöðum á Skeiðum. Þar kynntist hún mannsefni sínu honum Ólafi Helgasyni frá Álfsstöðum og þau giftust árið 1922 og settust að á Baldursgötu 29 í Reykjavík. Ólafur féll frá 1933 og þá stóð Guðlaug ein uppi með fimm börn á aldrinum 3-9 ára. Sá elsti, Helgi var sendur í vist að Álfsstöðum til föðurfólks síns en Sigurður sá næst elsti var sendur að Austurkoti í Hraungerðishreppi til bróður Guðlaugar. Líkt og [áður segir] bjó Guðlaug fyrst í Austurkoti og síðan í Heiðarbóli en flutti þaðan árið 1945. Þá flytur hún að Snælandi sem einnig var í mjólkurbúshverfinu á Selfossi. Guðlaug var í ýmsum störfum eftir að á Selfoss var komið en til dæmis vann hún við að þvo af hernum og í skúringum. Næstu ábúendur hússins voru sem fyrr segir Benedikt Franklínsson starfsmaður hjá vegagerð ríkisins og Regína Guðmundsdóttir frá Flatey í Breiðafirði. Þau komust í fréttir á sínum tíma þegar þau eignuðust tvíbura sem þóttu óvenju öflugir en við fæðingu vógu þeir 18 og 19 merkur sem þykir enn þann dag í dag mjög óvenjulegt. Það gefur auga leið að þau hjónin dugðu ekki lengi í þessu litla húsi sem Heiðarból var með nýju tvíburana og tvær eldri dætur svo þau seldu húsið 1952.“¹Húsavefur Árborgar. Sótt 20. júní 2025 af https://husavefur.arborg.is/.

Fram kemur á húsavefnum að stuðst hafi verið við eftirtaldar heimildir þegar greinin um Heiðarból var unnin:

„Efnilegir tvíburar: Vógu 18 og 19 merkur- 54 og 55 cm. á lengd. Tíminn, 15. apríl 1951. 8.

Guðlaug Sigurðardóttir frá Snælandi, Selfossi. Tíminn, 7. desember 1962. 8.

Guðmundur Kristinsson. Saga Selfoss, 1-2. Selfoss: Selfosskaupstaður, 1991.

Hus3/13. Viðtal Guðmundu Ólafsdóttur við Sigurð Ólafsson 21. júní 2013. Í vörslu á Héraðsskjalasafni Árnesinga.

Þór Vigfússon. Aldarminning: Guðlaug Sigurðardóttir frá Hrygg Fædd 10. september 1889 Dáin 28. Mbl.is, 9. september 1989. Sótt 26. júní 2013 á: http://www.mbl.is/greinasafn/grein/36895/?item_num=46&dags=1989-09-09.“

Þess má geta að á ljósmyndum og teikningum sést að húsið hefur verið stækkað síðan það var flutt á Selfoss.²Sjá: https://kort.is/arborg.

Höfundur: Guðlaug Vilbogadóttir.
Síðast uppfært 12. júlí, 2025

Heimildaskrá

• 1
  Húsavefur Árborgar. Sótt 20. júní 2025 af https://husavefur.arborg.is/.
• 2
  Sjá: https://kort.is/arborg.