Ásgrímsstaðir, Hegranesi, Skagafirði

Heiti: Claessenshús – Blöndalshúsið - Ásgrímsstaðir

Byggingarár: 1886

Upphafleg notkun: Íbúðarhús

Fyrsti eigandi: Þorsteinn Sigurðsson

Aðrir eigendur:

1888-1904 ?: Valgard og Anna Claessen

?: Kristján Jósefsson Blöndal

Upphafleg staðsetning: Aðalgata 18, Sauðárkróki

Flutt: 1984 eða 1992 að Ásgrímsstöðum í Hellulandslandi á Hegranesi, Skagafirði

Saga:

Árið 1886 smíðaði Þorsteinn Sigurðsson (1859-1920) timburmeistari á Sauðárkróki reisulegt timburhús sem stóð þar sem nú er lóð númer 18 við Aðalgötu á Sauðárkróki. Fyrst lærði Þorsteinn líklega trésmíði á Akureyri og svo í Danmörku. Hann flutti til Sauðárkróks árið 1882 og lét strax mikið að sér kveða við smíðar, rak stórt trésmíðaverkstæði og hafði fjölda sveina í vinnu. Hann smíðaði fjölda bæjar- og íbúðarhús, en þekktastur var hann fyrir kirkjusmíðar sínar og smíðaði margar kirkjur á Norðurlandi vestra.¹

Tveimur árum síðar seldi Þorsteinn Valgard Claessen (1850-1918) verslunarstjóra og síðar kaupmanni húsið og bætti hann stórum íbúðarskúr við húsið. Claessen var danskur ríkisborgari, en ættaður frá Hollandi. Eiginkona hans var þá Anna Margrét Þuríður Kristjánsdóttir Möller (1848-1918), en hún var síðari eiginkona Claessens. Þau fluttu til Reykjavíkur árið 1904.²

Í virðingabók árið 1917 er húsinu lýst þannig:

Húsið er ein hæð með porti, risi og kvisti í gegnum það. Niðri þrjú íbúðarherbergi, veggfóðruð og máluð, í þeim tveir ofnar, eitt eldhús með eldavél og 1 forstofa. Á loftinu 4 íbúðarherbergi, veggfóðruð og máluð, tvö geymsluherbergi og miðloft. Kjallari hlaðinn og steinlímdur með steinsteypugólfi undir rúmlega ½ húsinu. Mál húss: 7,53 x 5,65. Austur af húsinu er viðbyggður skúr og í honum eitt íbúðarherbergi og póstafgreiðsluberbergi. Bæði veggfóðruð og máluð, ofnar í báðum. Mál skúrs: 8,16 x 5,65. Norðan við húsið viðbyggður skúr, þiljaður, óinnréttaður, í honum þvottapottar. Mál skúra: 5,51 x 3,53. Rör frá öllum eldstæðum ganga útum þekjuna. Salerni er við húsið.³

Kristján Jósefsson Blöndal (1864-1931), verslunarmaður við Claessensverslun og póstafgreiðslumaður, síðar bóksali tók líklega við húsinu þegar Claessen flutti til Reykjavíkur. Hann var sonur Önnu Claessen, en hún var ekkja þegar hún giftist Claessen, og því var Kristján stjúpsonur Valgards Claessen.⁴

Í skýrslu um fornleifaskráningu á Sauðárkróki segir að húsið hafi verið flutt yfir í Hegranes árið 1992, en í riti um eyðibýli á Íslandi segir að húsið hafi verið flutt árið 1984. Til stóð að gera húsið upp en af því varð ekki. Húsið stóð uppi sumarið 2013, en 2018 mun það hafa verið fallið. Húsið var sett á steyptan grunn við gamla bæjarstæðið á Ásgrímsstöðum á Hegranesi.⁵

Í bókinni Eyðibýli á Íslandi. Rannsókn á eyðibýlum og yfirgefnum húsum í Skagafjarðarsýslu, Austur-Húnavatnssýslu og Vestur-Húnavatnssýslu sumarið 2013 segir m.a. um Ásgrímsstaði og húsið sem flutt var þangað:

Húsgrindin á Ásgrímsstöðum sumarið 2013. Heimild: Anton S. Guðmundsson, Arnar L. Björnsson, Axel Kaaber o.fl. (2013). Eyðibýli á Íslandi. Rannsókn á eyðibýlum og yfirgefnum húsum í Skagafjarðarsýslu, Austur-Húnavatnssýslu og Vestur-Húnavatnssýslu sumarið 2013, bls. 51. Reykjavík: Eyðibýli – áhugamannafélag.

Ásgrímsstaðir eru fornt eyðibýli í Hellulandslandi á vestanverðu Hegranesi. Bæjarstæðið er sérlega fallegt og útsýni þaðan mikið. Fyrir framan renna Vestari- Héraðsvötn og sér yfir þau og Miklavatn yfir í Borgarsveitina. Til suðvesturs sér inn í Sæmundarhlíð og í norðvestri eru Reykjafjöll og Tindastóll. Austan við gamla bæjarstæðið stendur húsgrind sem var flutt þangað frá Sauðárkróki um 1984. Þetta er húsgrind Classenshúss sem byggt var við Aðalgötu 18 á Sauðárkróki 1886. Það voru ung hjón á Sauðárkróki sem fengu húsið til flutnings. Á sínum tíma hafa verið steyptir sökklar sem grindin stendur á og smíðaðir nýir gluggar en af frekari endurbyggingu hefur ekki orðið. …
Húsgrindin er hæð og ris á steinsteyptum grunni. Þakið er járnklætt mænisþak með kvistum á báðum hliðum. Járnið er gamalt en virðist vera heilt. Til styrkingar hafa verið settar stórar plötur við öll horn hússins og 10 stálstoðir eru inn í húsinu á milli gólfgrindar og lofts. Suðurhliðin er heillegust með lóðréttri viðarklæðningu. Þrjár dyr eru á þeirri hlið og er hurðarrammi í einum. Kvistur er þar fyrir ofan með einum glugga. Á þili kvistsins má sjá leifar af pappa. Búið hefur verið að smíða nýja glugga í húsið en aðeins einn hefur verið settur upp. Hann er á norðurhlið en hinir liggja inni í grindinni. Ekkert gólf er á hæðinni, aðeins bitar. Milliloft og gólf í risi er að hluta. Milliveggir eru engir í húsinu utan slitrur úr einum sem hangir uppi. Ástand grindarinnar er gott og enginn raki virðist vera í henni enda gustar vel um hana.⁶

Leitarorð: Skagafjörður – Sauðárkrókur

Höfundur: Guðlaug Vilbogadóttir.
Síðast uppfært 7. apríl, 2024

Heimildaskrá

1
Kristmundur Bjarnason (1969). Saga Sauðárkróks. Fyrri hluti fram til ársins 1907, bls. 443. Sauðárkróki: Sauðárkrókskaupstaður; Guðný Zoëga og Sólveig Olga Sigurðardóttir (2018). Verndarsvæði í byggð – Sauðárkrókur. Fornleifaskráning, bls. 38. Byggðasafn Skagfirðinga. Rannsóknaskýrslur 2018/200.
2
Kristmundur Bjarnason (1969), bls. 110, 187; Guðný Zoëga og Sólveig Olga Sigurðardóttir (2018), bls. 38.
3
Guðný Zoëga og Sólveig Olga Sigurðardóttir (2018), bls. 38.
4
Kristmundur Bjarnason (1969), bls. 169 og 237.
5
Guðný Zoëga og Sólveig Olga Sigurðardóttir (2018), bls. 38; Anton S. Guðmundsson, Arnar L. Björnsson, Axel Kaaber o.fl. (2013). Eyðibýli á Íslandi. Rannsókn á eyðibýlum og yfirgefnum húsum í Skagafjarðarsýslu, Austur-Húnavatnssýslu og Vestur-Húnavatnssýslu sumarið 2013, bls. 51. Reykjavík: Eyðibýli – áhugamannafélag.
6
Anton S. Guðmundsson, Arnar L. Björnsson, Axel Kaaber o.fl. (2013), bls. 51.

Deila færslu

Höfundur: Guðlaug Vilbogadóttir.
Síðast uppfært 7. apríl, 2024