Ásbyrgi / Ásberg, Skagaströnd

Í upphafi 20. aldar myndaðist svolítill vísir að þorpi í Kálfshamarsvík, sem er á Skaga í Húna­vatns­sýslu, um 23 km fyrir norðan Skagaströnd. Fyrsta húsið var líklega byggt þar árið 1903 eða 1904 og um 1930 voru 151 búsett í víkinni. Í Kálfshamarsvík var góð hafnaraðstaða frá náttúrunnar hendi og stutt á gjöful fiskimið. Um og upp úr 1930 fór fiskur að tregast í Húnaflóa og fiskverð lækkaði í kjölfar heimskreppunnar. Þá hafði svo fámenn byggð ekki bolmagn til að aðlagast breyttum atvinnuháttum og kaupa stærri báta og reisa frystihús. Því fækkaði fólkinu í Kálfshamarsvík smátt og smátt þar til veturinn 1947-1948 að síðustu íbúarnir fluttu burt. Einnig má segja að bygging frystihúsa á Skagaströnd 1938 og 1944 hafi veikt mjög undirstöður búsetu í víkinni. Í þorpinu í Kálfshamarsvík voru tvær bryggjur, fiskverkunarhús, salthús, verbúðir, verslun, samkomuhús sem málfundafélagið byggði og jafnframt var skóli auk íbúðarhúsa, sem mest voru um 14 talsins, en flest voru þau byggð á gamalkunnan íslenskan hátt með veggjum úr torfi og grjóti og þiljum og stöfnum úr timbri. Þegar íbúarnir fluttu burt fóru hús þessi ýmist í eyði, voru rifin eða þau flutt burtu.¹Bjarni Th. Guðmundsson (1982). Byggð á Kálfshamarsnesi og næsta nágrenni. Húnavaka, 22. ár, bls. 32-44; Magnús B. Jónsson (2010, 19. apríl). Tölvupóstur; Jón Torfason (2007), bls. 197-199 Jón Torfason (2007). Húnaþing eystra frá jöklum til ystu stranda, bls. 197-199. Árbók Ferðafélags Íslands 2007. Reykjavík: Ferðafélag Íslands; En þar er nú allt í auðn. Rætt við Friðgeir Eiríksson bónda á Sviðningi um þorpið í Kálfshamarsvík (1968, 15. ágúst). Alþýðublaðið, 49. árg., 157. tbl., bls. 8-9 og 12; Þorpið sem hvarf. Gengið um Kálfshamarsvík á Skaga með Friðgeiri Eiríkssyni, vitaverði og bónda á Sviðningi, og rifjað upp mannlíf sem var (1983, 20. september). Þjóðviljinn, 48. árg., 212. tbl., bls. 8; Kristján Sveinsson (1990). Byggð í Nesjum 1880-1940. Upphaf, þróun og endalok byggðar á Kálfshamarsnesi, bls. 32. Óbirt lokaritgerð í sagnfræði frá Háskóla Íslands; Bjarni Guðmarsson (1989). Byggðin undir Borginni. Saga Skagastrandar og Höfða­hrepps, bls. 219. Akureyri: Höfðahreppur.

Í Kálfshamarsvík má finna upplýsingaskilti um húsin sem þar stóðu. Um húsið Ásbyrgi segir að það hafi verið byggt af Andrési Guðjónssyni (1893-1968) árið 1920 á grunni Benediktshúss sem flutt var til Akureyrar sama ár. Jafnframt kemur fram að húsið hafi verið rifið árið 1924.²Ljósmynd af upplýsingaskilti um húsið. Sótt 7. mars 2023 af https://is.wikiloc.com/fjallaferd-slodir/kalfshamarsvik-30723684/photo-19701386. Andrés hafði gengið í Verslunarskóla Íslands og var umboðsmaður Höephners­verslunar í Kálfshamarsvík á árunum 1918 til 1920. Síðan rak hann verslun á Skagaströnd frá 1947 til 1968 og opnaði fyrstu kjörbúðina í bænum 1965.³Pétur Þ. Ingjaldsson (1969). Mannalát árið 1968. Höskuldsstaðaprestakall, bls. 162. Húnavaka. 9. ár; Bjarni Guðmarsson (1989), bls. 233. Skagaströnd: Höfðahreppur. Eiginkona hans var Sigurborg Hallbjarnar­dóttir, ljósmóðir (1892-1968).

Ásbyrgi eða Ásberg, eins og það var einnig kallað, var flutt á Hólanes á Skagaströnd. Það stóð við Hólanesveg, á milli húsanna Breiðabliks og Sólbakka.

Vitað er að í því bjuggu lengst af hjónin Karla Ingibjörg Helgadóttir (1893-1986) og Frits H. Magnússon (1906-1965), sem líklega reisti húsið á Skagaströnd. Frits stundaði búskap og var kjötmatsmaður. Hann tók mikinn þátt í félagsmálum, einkum leikfélagsins og verkalýðsfélagsins. Karla var í fyrstu stjórn kvenfélagsins Einingar.

Húsið var rifið 1. desember 1993.⁴Dagný Marín Sigmarsdóttir og Sigrún Lárusdóttir (ódags.). Húsin okkar 1840-1940. Hólanessvæðið. Skagaströnd: Menningarfélagið Spákonuarfur. Í gagnasafni Minjastofnunar Íslands; Bjarni Guðmarsson (1989). bls. 165.

Höfundur: Guðlaug Vilbogadóttir.
Síðast uppfært 23. janúar, 2024

Heimildaskrá

• 1
  Bjarni Th. Guðmundsson (1982). Byggð á Kálfshamarsnesi og næsta nágrenni. Húnavaka, 22. ár, bls. 32-44; Magnús B. Jónsson (2010, 19. apríl). Tölvupóstur; Jón Torfason (2007), bls. 197-199 Jón Torfason (2007). Húnaþing eystra frá jöklum til ystu stranda, bls. 197-199. Árbók Ferðafélags Íslands 2007. Reykjavík: Ferðafélag Íslands; En þar er nú allt í auðn. Rætt við Friðgeir Eiríksson bónda á Sviðningi um þorpið í Kálfshamarsvík (1968, 15. ágúst). Alþýðublaðið, 49. árg., 157. tbl., bls. 8-9 og 12; Þorpið sem hvarf. Gengið um Kálfshamarsvík á Skaga með Friðgeiri Eiríkssyni, vitaverði og bónda á Sviðningi, og rifjað upp mannlíf sem var (1983, 20. september). Þjóðviljinn, 48. árg., 212. tbl., bls. 8; Kristján Sveinsson (1990). Byggð í Nesjum 1880-1940. Upphaf, þróun og endalok byggðar á Kálfshamarsnesi, bls. 32. Óbirt lokaritgerð í sagnfræði frá Háskóla Íslands; Bjarni Guðmarsson (1989). Byggðin undir Borginni. Saga Skagastrandar og Höfða­hrepps, bls. 219. Akureyri: Höfðahreppur.
• 2
  Ljósmynd af upplýsingaskilti um húsið. Sótt 7. mars 2023 af https://is.wikiloc.com/fjallaferd-slodir/kalfshamarsvik-30723684/photo-19701386.
• 3
  Pétur Þ. Ingjaldsson (1969). Mannalát árið 1968. Höskuldsstaðaprestakall, bls. 162. Húnavaka. 9. ár; Bjarni Guðmarsson (1989), bls. 233. Skagaströnd: Höfðahreppur.
• 4
  Dagný Marín Sigmarsdóttir og Sigrún Lárusdóttir (ódags.). Húsin okkar 1840-1940. Hólanessvæðið. Skagaströnd: Menningarfélagið Spákonuarfur. Í gagnasafni Minjastofnunar Íslands; Bjarni Guðmarsson (1989). bls. 165.