Andahvilft, Arnarfirði

Undir lok 19. aldar og fram á þá 20. bjuggu bræðurnir Friðrik (1832-1905) bóndi og bókbindari og Elías (1828-1908) Jónssynir á bænum Fremri-Hvestu í Arnarfirði í Vesturbyggð. Talið er að þeir bræður hafi þá byggt þar reisulegt íbúðarhús úr timbri, en Elías var smiður. Eiginkona Friðriks hét Þórunn Gísladóttir (f. 1854) en Anna M. Gísladóttir (f. 1875) var kona Elíasar. Þær fluttu báðar til Vesturheims 1914.

Ekki liggur nákvæmlega fyrir hvenær þeir bræður byggðu húsið en núverandi eigandi telur að það hafi verið árið 1891 eða 1892 og þá hafi það komið tilsniðið frá Noregi. Sagt hefur verið að timbrið hafi verið flutt með bát langleiðina að Neðri-Hvestu og verið fleytt þar í land og það síðan dregið með hestum að vetri til í Fremri-Hvestu.¹Tómas Guðbjartsson (2025). Gamli bærinn í Hvestu nú í Andahvilft. Útgefandi: Höfundur.

Árið 1916 var húsinu lýst þannig:

„Íbúðarhús var úr timbri, 24-25 ára gamalt, 10,82 x 5,18 m (56 m²), hæð 2,52 metrar, járnþak. Skúrar áfastir við hús 1) 5,2 x 6,28 x 2,20 metrar, 2) 2,67 x 2,4 x 2,20 metrar; 3) 3,67 x 3.67 x 2,20 metrar (þiljaður að innan) 4) 6,90 x 5,2. Allir skúrarnir með timburveggjum og járnþökum. …“

Þarna er greint frá „föstum skúrum við hús,“ en gamlar ljósmyndir sýna að nokkur viðhýsi (bíslög) hafa verið á gamla bænum í gegnum tíðina, þau fyrstu úr torfi. Sennilega er viðhýsið sem fjarlægt var sumarið 2019 frá árunum í kringum 1970. Í því var vatnssalerni en framan af var notast við útikamra skammt frá gamla bænum. Það var hins vegar ekki fyrr en upp úr 1983 sem heitt vatn og sturta kom í viðhýsið.²Tómas Guðbjartsson (2025), bls. 99.

Árið 1914 eignaðist Ólafur Gísli Magnússon (1893-1961) Fremri-Hvestu, en líklega sáu foreldrar hans um búskapinn því á þeim árum sem hann átti jörðina stundaði hann nám við Stýrimannaskólann í Reykjavík.

Hjónin Kristófer Kristófersson (1889-1981) og Ingibjörg Halldóra Gestsdóttir (1896-1977) keyptu Fremri-Hvestu árið 1918 og bjuggu þar til ársins 1946 þegar þau fluttu til Bíldudals.

Þau síðustu sem bjuggu í gamla bænum í Fremri-Hvestu voru þau Marinó Bjarnason og Freyja Magnúsdóttir, sem stunduðu búskap á árunum 1983 til 1986 með þeim Bjarna og Ragnhildi. Eftir það var gamli bærinn notaður sem geymsla og sumarbústaður.

Síðustu eigendur gamla bæjarins meðan hann stóð í Fremri-Hvestu voru þau Jón Bjarnason (1955-2021) og Halla Hjartardóttir. Það voru þau sem lögðu til við núverandi eigendur hússins, Tómas Guðbjartsson og Dagnýju Heiðdal árið 2017, að forða gamla bænum frá skemmdum en auk þess stóð bærinn í vegi fyrir fyrirhugaðri stækkun Hvestuvirkjunar. Þau Tómas og Dagný ákváðu að færa gamla bæinn í Andahvilft í Arnarfirði, sem er austan við Hvestuvaðal í landi Fremri-Hvestu,  og gera hann upp þar í sem upprunalegastri mynd og verður ekki annað sagt en það verk hafi tekist frábærlega vel.

Fljótlega var hafist handa við að búa húsið undir flutning, m.a. létta það, styrkja og fjarlægja viðbyggingu. Húsið var flutt þessa 2 km leið haustið 2019 á flutningabíl og lyft upp á nýjan steinsteyptan kjallara sem beið þess á nýja staðnum.³Tómas Guðbjartsson (2025).

Þeim sem vilja fræðast meira um sögu hússins og íbúa þess, flutning og endurbyggingu er bent á bókina Gamli bærinn í Hvestu nú í Andahvilft sem kom út árið 2025 eftir núverandi eiganda hússins Tómas Guðbjartsson. Þar gefur einnig að líta aragrúa ljósmynda af húsinu og umhverfi þess.

Leitarorð: Arnarfjörður

Höfundur: Guðlaug Vilbogadóttir.
Síðast uppfært 21. febrúar, 2026

Heimildaskrá

• 1
  Tómas Guðbjartsson (2025). Gamli bærinn í Hvestu nú í Andahvilft. Útgefandi: Höfundur.
• 2
  Tómas Guðbjartsson (2025), bls. 99.
• 3
  Tómas Guðbjartsson (2025).