Akurgerði, Hafnarfirði

Fyrsti verslunarstaðurinn í Hafnarfirði var á Háagranda sunnanvert í fjarðarbotninum, við skipalægið í Hvaleyrarlóni. Þar voru einnig fyrstu verslunarhúsin reist líklega á 16. öld af þýskum kaupmönnum. Umsvifum þeirra lauk með danskri einokunarverslun 1603. Verslunarstaðurinn féll þá í skaut kaupmanna frá höfuðborg Danaveldis. Talið er að um 1640 hafi Hans Nansen borgarstjóri í Kaupmannahöfn tekið við Hafnarfjarðarverslun. Við lát hans árið 1667 tók sonur hans og nafni við verslunarrekstrinum.¹Lúðvík Geirsson (1994). Höfuðstaður verslunar. Saga verslunar og kaupmennsku í Hafnarfirði í sex hundruð ár, bls. 15-58. Hafnarfirði: Verslunarmannafélag Hafnarfjarðar.

Árið 1677 keypti Nansen yngri jörðina Akurgerði norðan fjarðarins og flutti þangað verslunarhús sín og varð þá jörðin þurrabúð og þar var upp frá því rekin verslun (hér um að ræða það svæði sem Byggðasafn Hafnarfjarðar stendur nú á við Vesturgötu 6 til 8). Líklega skýringin á þessari ákvörðun Nansen er sú,

… að ágangur sjávar á Grandanum og landsig hafi verið farið að þrengja að verslunarsvæðinu og setja hús og vörur í hættu. Norðan við fjörðinn var bæði skýlla undir hraunjaðrinum og minni hætta á landbroti. Þá er einnig trúlegt að Nansen hafi viljað styrkja stöðu sína í þessum helsta kaupstað landsins með því að hafa verslunarstaðinn á sinni eigin jörð, en vera ekki bundinn kvöðum konungs á Hvaleyrarjörðinni. Hvað sem réði, þá er eitt víst, að skömmu eftir að Nansen eignaðist Akurgerði flutti hann gömlu verslunarhúsin þangað, og allt síðan þá og fram á þessa öld hefur aðalverslunarstaðurinn í Hafnarfirði verið í Akurgerði og næsta nágrenni.²Lúðvík Geirsson (1994), bls. 58-59.

Um aldamótin 1700 lenti Nansen í miklum erfiðleikum með rekstur sinn og hætti hann verslunarrekstri árið 1703.³Lúðvík Geirsson (1994), bls. 59. Ekki eru til neinar lýsingar á húsum hans, en í Jarðabók Árna Magnússonar og Páls Vídalíns kemur fram að árið 1703 voru tveir leiguliðar til heimilis í Akurgerði. Þeir greiða þó enga leigu, heldur sinna ýmsum viðvikum fyrir kaupmenn og viðhalda þeim tveimur húsum sem þeir bjuggu í.⁴Árni Magnússon og Páll Vídalín (1923-1924). Jarðabók. Þriðja bindi, bls. 176-177. Kaupmannahöfn: Hið íslenska fræðafjelag í Kaupmannahöfn. Elsta myndin sem til er af húsunum var teiknuð árið 1772 og tveimur árum síðar voru húsin virt. Í virðingunni kemur fram að húsin höfðu ýmist verið byggð eða endurnýjuð nýlega, þó hugsanlegt sé að elsta krambúðin sé „að stofni til sama bygging og reist var þegar kaupstaðurinn var fluttur í Akurgerði“.⁵Lúðvík Geirsson (1994), bls. 82.

Leitarorð: Hafnarfjörður

Höfundur: Guðlaug Vilbogadóttir.
Síðast uppfært 12. febrúar, 2024

Heimildaskrá

• 1
  Lúðvík Geirsson (1994). Höfuðstaður verslunar. Saga verslunar og kaupmennsku í Hafnarfirði í sex hundruð ár, bls. 15-58. Hafnarfirði: Verslunarmannafélag Hafnarfjarðar.
• 2
  Lúðvík Geirsson (1994), bls. 58-59.
• 3
  Lúðvík Geirsson (1994), bls. 59.
• 4
  Árni Magnússon og Páll Vídalín (1923-1924). Jarðabók. Þriðja bindi, bls. 176-177. Kaupmannahöfn: Hið íslenska fræðafjelag í Kaupmannahöfn.
• 5
  Lúðvík Geirsson (1994), bls. 82.