Rönkuhús, Þingeyri

Heiti: Rönkuhús - Ragnheiðarhús - Skátahús

Byggingarár: 1905

Brann: ≈ 1980

Upphafleg notkun: Íbúðarhús

Fyrsti eigandi: Ragnheiður S. Steinsdóttir og Árni Einarsson

Upphafleg staðsetning: Hvammur, Dýrafirði, á svonefndum Ragnheiðarbletti

Flutt: 1917 á Þingeyri, efst á svonefndan Bala fyrir ofan Brekkugötu 4

Hvernig flutt: Tekið í sundur að hluta og flutt sjóleiðina

Saga:

Árið 1905 byggðu hjónin Ragnheiður S. Steinsdóttir (1874-1925) og Árni Einarsson (1866-1905) sér lítið, 11 fermetra hús í Hvammi í Dýrafirði, skammt innan við Þingeyri. Foreldrar Ragnheiðar bjuggu í Neðsta-Hvammi. Húsið var byggt á svonefndum Ragnheiðarbletti, sem var spölkorn fyrir utan núverandi (2026) hús í Neðsta-Hvammi. Þau höfðu þá búið í grasbýlinu Bræðraparti (Bræðratungu) í Hvammi frá því þau gengu í hjónaband árið 1895.¹

Árni stundaði sjómennsku. Hann var stýrimaður á skipinu Önnu Soffíu þegar það fórst með allri áhöfn vorið 1906. Framtíðin var því ekki sérlega björt fyrir Ragnheiði, sem var nú ein með son sinn, Stein Júlíus (1899-1976), og stálpaða dóttur Árna. Eflaust hefur hún notið aðstoðar foreldra sinni í Neðsta-Hvammi, en eftir að faðir hennar lést í september 1916 tók hún það til bragðs að flytja hús sitt á Þingeyri, en gera má ráð fyrir að hún hafi fram að því gengið þá 5 kílómetra leið milli Hvamms og Þingeyrar til vinnu við fisk, þegar þar var vinnu að hafa.²

Enn sést hlaðinn grunnur Rönkuhúss fyrir ofan Brekkugötu á Þingeyri. Ljósm.: Lárus Hagalínsson. Sótt 5. janúar 2026 af Facebook.

Hús hennar á Ragnheiðarbletti í Hvammi var þá tekið niður af Ásbirni á Grundarhól í Hvammi. Það var flutt sjóveginn til Þingeyrar með aðstoð Þorvaldar í Svalvogum og endurreisti Ásbjörn húsið að nýju á Þingeyri. Þótti fegurra hús endurreist á Þingeyri en það var í Hvammi. Húsið varð síðar Skátahús á Þingeyri. Steinarnir sem Ásbjörn setti í útlínur grunns undir húsið fyrir tæpri öld eru enn á sínum stað, fyrir ofan húsið nr. 4 við Brekkugötu.³

Lárus Hagalínsson telur að eftir að búið var að taka niður þak hússins, hafi útveggirnir verið losaðir sundur á hornum, en að öðru leyti hafi veggirnir verið í heilum flekum þegar húsið var flutt.⁴

Á Þingeyri var húsið ætíð nefnt Rönkuhús.⁵

Ragnheiður bjó mörg ár á Þingeyri og vann algenga verkakonuvinnu. Í þá daga var engin miskunn og oft hart í búi hjá einstæðingsekkju með son sinn. Vinnan erfið og vinnudagur langur. Oft var Ragnheiður heitin við vinnu um borð í skipum, sem komu með salt og kol, en sigldu burt með fisk. Má nærri geta, hvort stundum hafi ekki konum verið ofviða að standa í salt- og kolamokstri í kalsaveðrum um borð í flutningaskipum, sem þá var algeng kvennavinna. Þetta varð og hlutskipti Ragnheiðar um nokkurra ára skeið, meðan hún var að koma syni sínum á legg. Fíngerður líkami hennar lét líka fljótlega á sjá af þessu erfiði. Sótti liðagigtin hana snemma heim og lék mjög harkalega um 30 ára tímabil.⁶

Eftir að Steinn Júlíus, einkasonur Ragnheiðar, lauk trésmiðanámi í Reykjavík flutti hún þangað til hans og átti þar sitt heimili síðan.⁷

Skátahúsið á Þingeyri var brennt um 1980.⁸

Leitarorð: Dýrafjörður

Höfundur: Guðlaug Vilbogadóttir.
Síðast uppfært 5. janúar, 2026

Heimildaskrá

1
Lárus Hagalínsson (2019, 11. október). Þingeyri og Dýrfirðingar – myndir og gamanmál. Sótt 5. janúar 2026 af https://www.facebook.com/photo.php?fbid=523624415134102&set=pcb.520454572081427&type=3&theater; Bergur Torfason o.fl. (1999). Firðir og fólk 1900-1999. Vestur-Ísafjarðarsýsla. Vestfjarðarrit II, bls. 191. Reykjavík: Búnaðarsamband Vestfjarða; Örn Steinsson (1960, 8. mars). Ragnheiður Steinsdóttir – minning. Morgunblaðið, 47. árg., 56. tbl., bls. 17.
2
Lárus H. Hagalínsson (2013). Hvammsmenn og skipið Anna Soffía. Mannlíf og saga fyrir vestan. Nýr flokkur 2. hefti, bls. 48-52. Þingeyri: Vestfirska forlagið; Lárus Hagalínsson (2019, 11. október).
3
Lárus Hagalínsson (2013), bls. 50.
4
Lárus Hagalínsson (2019, 11. október).
5
Örn Steinsson (1960, 8. mars).
6
Örn Steinsson (1960, 8. mars).
7
Örn Steinsson (1960, 8. mars).
8
Lárus Hagalínsson (2019, 11. október).

Deila færslu

Höfundur: Guðlaug Vilbogadóttir.
Síðast uppfært 5. janúar, 2026