Suðurgata 7, Árbæjarsafni, Reykjavík

Á vef Minjastofnunar Íslands segir um húsið sem byggt var við Kirkjugarðsstræti í Reykjavík, sem síðar var skráð við Suðurgötu 7 í Reykjavík, en flutt í Árbæjarsafn árið 1983:

Árið 1833 byggði Teitur Finnbogason [1803-1883] járnsmiður, bæjarfulltrúi og fyrsti lærði dýralæknir landsins, lítið tjargað timburhús við stíginn, sem lá út á Skildinganes og að ferjunni til Bessastaða. Húsið var grindarhús, ein hæ og hátt ris. Múrsteinar voru í grindinni. Þetta er eitt fyrsta timburhúsið sem reist var af Íslendingi í Reykjavík og fyrsta húsið við Suðurgötu. Um 1860 keypti Björn Hjaltested [1831-1901], sem einnig var járnsmiður, húsið en hann stækkaði það í áföngum, fyrst árið 1874 og síðan árið 1883 þegar suðurhlutinn var hækkaður til samræmis við norðurhlutann og þá var einnig byggður inngönguskúr við suðurgaflinn. Var þá komið það útlit á húsið sem það hélt æ síðan. Að Birni látnum var húsið í eigu afkomenda hans og bjuggu þeir í húsinu allt til ársins 1983 er það var flutt í Árbæjarsafn. Frá um 1890 bjuggu ætíð tvær fjölskyldur í húsinu, önnur á tveimur hæðum í norðurenda þess og hin í suðurendanum. Síðustu árin var rekið þar gallerí.

Árið 1983 var húsið flutt í Árbæjarsafn. Við endurbyggingu hússins, sem lauk árið 1992, var ákveðið að miða við þá mynd og lögun sem húsið fékk árið 1883. Ráðgefandi arkitekt við endurbygginguna var Hjörleifur Stefánsson.¹Minjastofnun Íslands. Friðlýst hús. Suðurgata 7. Sótt 29. september 2025 af https://www.minjastofnun.is/is/byggingararfur/fridlyst-hus-og-mannvirki/sudurgata-7-arbaejarsafni.

Meðan Teitur bjó í húsinu var húsið nefnt Teitshús, en þar bjó hann ásamt konu sinni, Guðrúnu Guðbrandsdóttur [1809-1887], og Guðbrandi syni þeirra. Þegar Björn eignaðist húsið nefndist það Hjaltestedshús.²Árni Óla (1961, 24. desember). Miðbærinn fyrir einni öld, bls. 609. Morgunblaðið, 36. árg., 37. tbl., bls. 617.

Þess má geta að í bókinni Söguspegill. Afmælisrit Árbæjarsafn, sem kom út árið 1992, er ítarleg grein eftir Hjörleif Stefánsson arkitekt um flutning og endurreisn hússins. Þar segir meðal annars:

Húsið var lítið grindarhús, ein hæð og hátt ris á lágum undirstöðum. Múrsteinar voru í grindinni. Það var klætt tjörguðum borðum, með rennisúð á þaki og slagþili á veggjum og sneri göflum í austur og vestur. Þetta var ákaflega lítið og mjótt hús. Herbergjaskipan var hefðbundin með inngangi á miðri framhlið. Þó eru ummerki sem benda til þess að húsið hafi verið eitt herbergi á breiddina að vestanverðu en tvö herbergi að austan og að því leyti nokkuð frábrugðið venjulegri herbergjaskipan. …
Björn [Hjaltested] stækkaði húsið í áföngum. Einhvern tímann á árunum 1865-1874 lét hann reisa tvílyft hús norðan við íbúðarhúsið og áfast því. Það var byggt eins og gamla húsið, grindarhús hlaðið múrsteinum með slagþili og rennisúð. Mænir þess sneri frá auðri til norðurs, þvert á mæni gamla hússins. … Þaki gamla hússins var jafnframt breytt og það tengt nýja húsinu. Þannig virtust húsin tvö vera að nokkru leyti samvaxin. Þó mátti ekki á milli sjá hvort þau væru að renna saman eða sundur. Árið 1883 var suðurhlutinn hækkaður til samræmis norðurhlutann og þá var einnig byggður inngönguskúr við suðurgaflinn. Við þessar breytingar fékk húsið þá sem það hélt æ síðan.³Hjörleifur Stefánsson (1992). Suðurgata 7 flutningur í Árbæjarsafn og endurreisn hússins, bls. 200-201. Söguspegill. Afmælisrit Árbæjarsafn, bls. 200-224. Reykjavík: Árbæjarsafn og Hið íslenzka bókmenntafélag.

Höfundur: Guðlaug Vilbogadóttir.
Síðast uppfært 30. september, 2025

Heimildaskrá

• 1
  Minjastofnun Íslands. Friðlýst hús. Suðurgata 7. Sótt 29. september 2025 af https://www.minjastofnun.is/is/byggingararfur/fridlyst-hus-og-mannvirki/sudurgata-7-arbaejarsafni.
• 2
  Árni Óla (1961, 24. desember). Miðbærinn fyrir einni öld, bls. 609. Morgunblaðið, 36. árg., 37. tbl., bls. 617.
• 3
  Hjörleifur Stefánsson (1992). Suðurgata 7 flutningur í Árbæjarsafn og endurreisn hússins, bls. 200-201. Söguspegill. Afmælisrit Árbæjarsafn, bls. 200-224. Reykjavík: Árbæjarsafn og Hið íslenzka bókmenntafélag.