Bindindishúsið, Oddagötu, Seyðisfirði

Bindindisfélag Seyðisfjarðar var stórhuga árið 1894, þegar það réðst í að byggja nærri 100 fermetra hús á Oddatúni á Fjarðaröldu í Seyðisfirði. Húsið stóð á lóð milli húss nr. 8 við Bjólfsgötu og Oddagötu 6.¹Þóra B. Guðmundsdóttir (1995). Húsasaga Seyðisfjarðarkaupstaðar, bls. 322-323. [Seyðisfirði:] Safnastofnun Austurlands og Seyðisfjarðarkaupstaður.

Byggingarárið var húsinu lýst þannig í húsavirðingu:

Það er 20 ál langt, 12 ál breytt, 19 ál á hæð í mæni; það er byggt úr bindingsverki, klætt með plægðum borðum utan. Þakið er úr plægðum borðum, papplagt. Það er alþiljað innan. Í báðum endunum við innganginn er þverskilrúm og er þar herbergi afþiljað öðrum megin. Loftið er óinnrjettað. Húsið er gott og vel vandað …²Þóra B. Guðmundsdóttir (1995), bls. 323.

Þó vel hafi verið í lagt þótti félaginu ekki nóg að gert, því strax árið eftir var húsið lengt um rúma 6 metra. Fyrir þeirri framkvæmd stóð Leikfélag Seyðisfjarðar. „Í þessari viðbót var komið fyrir leiksviði en sæti fyrir áhorfendur voru í Bindindishúsinu. Bindindishúsið var miðstöð félagslífs í bænum, ekki síst hins gróskumikla tónlistarlífs, sem þreifst í kaupstaðnum um og eftir aldamótin. Einnig mun leikstarfsemi hafa staðið með miklum blóma á fjölum hússins.“³Þóra B. Guðmundsdóttir (1995), bls. 323.

Í húsavirðingu frá árinu 1895 er sagt frá viðbót hússins.

Hús á Fjarðaröldu tilheyrandi leikfjelaginu, byggt við enda bindindishússins, 10 ál langt, 12 ál breitt, 6 ál hátt. Það er byggt úr bindingsverki, klætt utan og innan með borðum; þakið er úr borðum og pappklætt. Undir húsinu er kjallari þiljaður innan og skilrúmaður í tvö herbergi. Veggirnir eru sumpart steyptir úr sement á milli þilja. Í kjallaranum er ofn með leirpípu upp úr þakinu.⁴Þóra B. Guðmundsdóttir (1995), bls. 323.

Árið 1908 yfirtók Leikfélagið reksturinn og rak húsið þar til nýstofnað hlutafélag, Seyðis­fjarðar­bíó hf., keypti húsið. Líklega hefur sú starfsemi ekki gengið sem skyldi því einhvern tímann fyrir 1917 eignaðist Þorsteinn Jónsson (1863-1930), oft nefndur borgari, húsið og flutti það norður að Skálum á Langanesi.⁵Þóra B. Guðmundsdóttir (1995), bls. 323.

Skálar eru á sunnanverðu Langanesi utanverðu. Þar myndaðist lítið þorp á fyrri hluta 20. aldar vegna nálægðar við gjöful fiskimið. Það dafnaði um tíma en laust eftir miðja öldina var staðurinn kominn í eyði.⁶Friðrik G. Olgeirsson (1998). Langnesingasaga I. Saga byggðar á Langanesi frá landnámi til 1918, bls. 22-23. Reykjavík: Þórshafnarhreppur. Þorsteinn Jónsson hóf útgerð frá Skálum sumarið 1910 og rak hana til ársins 1917 þó hann væri þar einungis á sumrin en hefði lögheimili á Seyðisfirði.

Á þeim 7 árum sem Þorsteinn hafði sumardvöl að Skálum byggðist þar upp öflug verstöð og lög-giltur verslunarstaður. Þorsteinn byggði fjölda húsa að Skálum, sum hver flutti hann frá Seyðisfirði, m.a. Bindindishúsið, … Mikill samgangur var á þessum árum milli Skála og Seyðisfjarðar. Var mótorbáturinn Aldan m.a. í stöðugum ferðum með salt og vistir norður og fisk suður.⁷Þóra B. Guðmundsdóttir (1995), bls. 318-319.

Haustið 1946 fluttu síðustu íbúar Skála burt og Skálar fóru í eyði.⁸Friðrik G. Olgeirsson (2000). Langnesingasaga II. Saga byggðar á Langanesi frá 1918 til 2000, bls. 51. Reykjavík: Þórshafnarhreppur. „Flest timburhúsin voru tekin og flutt burt á næstu árum en eftir stóðu steyptir grunnarnir og torfbæirnir sem vitnisburður um það mannlíf sem eitt sinn var á Skálum.“⁹Friðrik G. Olgeirsson (2000), bls. 51.

Ekki er vitað hver örlög Bindindishússins urðu.

Leitarorð: Skálar – Langanes

Höfundur: Guðlaug Vilbogadóttir.
Síðast uppfært 25. júní, 2025

Heimildaskrá

• 1
  Þóra B. Guðmundsdóttir (1995). Húsasaga Seyðisfjarðarkaupstaðar, bls. 322-323. [Seyðisfirði:] Safnastofnun Austurlands og Seyðisfjarðarkaupstaður.
• 2
  Þóra B. Guðmundsdóttir (1995), bls. 323.
• 3
  Þóra B. Guðmundsdóttir (1995), bls. 323.
• 4
  Þóra B. Guðmundsdóttir (1995), bls. 323.
• 5
  Þóra B. Guðmundsdóttir (1995), bls. 323.
• 6
  Friðrik G. Olgeirsson (1998). Langnesingasaga I. Saga byggðar á Langanesi frá landnámi til 1918, bls. 22-23. Reykjavík: Þórshafnarhreppur.
• 7
  Þóra B. Guðmundsdóttir (1995), bls. 318-319.
• 8
  Friðrik G. Olgeirsson (2000). Langnesingasaga II. Saga byggðar á Langanesi frá 1918 til 2000, bls. 51. Reykjavík: Þórshafnarhreppur.
• 9
  Friðrik G. Olgeirsson (2000), bls. 51.