Húsið á miðri mynd er Traðarkotssund 6 í Reykjavík, 12. júní 1970. Fólkið bíður þess að kaupa miða á tónleika Led Zeppelin í Laugardalshöll 22. júní. Ljósm.: Sveinn Þormóðsson. Borgarsögusafn. Ljósmyndasafn Reykjavíkur. Mynd nr. SVÞ 006 041 5-1. Sótt 22. janúar 2025 af https://borgarsogusafn.is/myndasafn?q=Tra%C3%B0arkotssund&h=eyJmaWxlbmFtZSI6IlNWw54gMDA2IDA0MSA1LTEuanBnIiwicGFnZSI6MH0%3D.

Skerplugata 7, Reykjavík

Heiti: Aldan

Byggingarár: 1906

Upphafleg notkun: Íbúðarhús (verslun - skósmíðaverstæði ?)

Fyrsti eigandi: Þorsteinn Sigurðsson og Benedikta Gabríella Kristjana Benediktsdóttir

Aðrir eigendur:

1913 ? : Guðrún Matthíasdóttir

Upphafleg staðsetning: Traðarkotssund 6 (áður Laugavegur 5a), Reykjavík

Flutt: 1989 að Skerplugötu 7, Reykjavík

Hvernig flutt: Í heilu lagi

Saga:

Þegar Þorsteinn Sigurðsson (1872-1917) skósmiður og kaupmaður hafði byggt tvílyft hús við Laugaveg 5a í Reykjavík var það virt til brunatrygginga í júlí 1906. Síðar var húsið skráð við Traðarkotssund 6. Húsið var úr bindindi og bæði útveggir og þak klætt bárujárni. Á neðri hæð hússins voru 4 íbúðarherbergi, eldhús, ein eldavél, tveir ofnar og einn fastur skápur. Allt var þetta þiljað, með striga og pappír á veggjum og loftum og allt málað. Á efri hæðinni var sama herbergjaskipan og sami frágangur. Þar var einnig ein eldavél og tveir ofnar. Eitt herbergi niðri og annað uppi voru með brjóstpanel. Grunnflötur hússins var um 57 fermetrar. Við norðurgafl hússins var inn- og uppgönguskúr, sem byggður var eins og húsið. Hann var með kjallara og þakvölum. Einnig var inn- og uppgönguskúr við vesturhlið hússins, byggður með sama hætti. Í honum voru tveir skápar og tveir gangar. Þorsteinn hafði einnig byggt geymsluhús á lóðinni. Steinsteyptir eldvarnarveggir voru á tvo vegu, en hinir veggirnir tveir úr timbri og klæddir járni eins og þakið. Skúr þessi var hólfaður í tvennt.¹

Í manntali frá árinu 1906 kemur fram að þá býr Þorsteinn í húsinu ásamt eiginkonu sinni, Gabríellu Benediktsdóttur (1861-1939), dóttur þeirra og einni vinnukonu. Síðar skráði Þorsteinn sig sem Þorsteinn S. Manberg. Hann er líklega sá fyrsti forngripasali landins og líklega hefur hann rekið verslun sína í upphafi í húsinu.²

Árið 1913 hóf Guðrún Matthíasdóttir (1867-1949) veitingasölu í húsinu við Traðarkotssund. Kaffihús hennar var nefnt Aldan. Sagt var að það hafi Guðrún gert til að geta kostað son sinn, Sigurð Stefánsson (1903-1971), síðar vígslubiskup, til langskólanáms. Þar var heimili hans öll skóla- og háskólaárin. Guðrún hafði skilið við mann sinn árið 1907 og sá hún að mestu ein fyrir átta börnum sínum. Hún keypti húseignir í Reykjavík, átti um sinn bú á jörð sinni Skrauthólum á Kjalarnesi og kaffihúsið rak Guðrún fram yfir 1940.³ Guðrún giftist aftur, en mörgum þótti síðari maður Guðrúnar „… henni mesta byrði og þyrnir í augum uppkominna barna hennar.“⁴

Skerplugata 7 í Reykjavík fyrir stækkun hússins 2008. Úr gagnasafni Húsafriðunarnefndar.

Í minningargrein um Guðrúnu segir m.a.:

Um mörg ár rak hún veitingastofu í Traðakotssundi og munu þeir ærið mergir, er þangað hafa lagt leið sína um árin, háir, sem lágir, ríkir sem fátækir. Öllum gerði hún einhver skil og enga eignaðist hún óvini. Það voru allt „strákarnir hennar“, hvort heldur maðurinn var tvítugur eða sjötugur. Þar var oft misjafn sauður, eins og oft vill verða í mörgu fé, en Guðrún vissi ætíð, hvað hún söng. Það þýddi ekki að reyna að hlunnfara hana. Hún var veitingakona af gamla skólanum, sem nú er horfinn.⁵

Traðarkotssund 6 stóð spölkorn norðan við hús númer 5 við Laugaveg, samsíða Traðarkotssundi sem liggur meðfram Laugavegi 5 í norður að Hverfisgötu austan húss númer 18. Árið 1989 þurfi húsið að víkja og var þá flutt að Skerplugötu 7, þar sem það var síðar stækkað.

Leitarorð: Skerjafjörður

Höfundur: Guðlaug Vilbogadóttir.
Síðast uppfært 22. janúar, 2025

Heimildaskrá

1
Borgarsögusafn Reykjavíkur. Húsaskrá Reykjavíkur; Borgarskjalasafn Reykjavíkur. Brunabótavirðingar. Bók 22-11-1905 til 18-03-1911. Aðfnr. 736. Brunav.nr. 1040. Sótt 22. janúar 2025 af https://www.borgarskjalasafn.is/static/files/Midlun/Brunabotavirdingar/Brunavirdingar/736-bok-22-11-1905-til-28-03-1911-adfnr-736.pdf.
2
Borgarskjalasafn Reykjavíkur. Manntal í Reykjavík og Seltjarnarnesi 1906. Sótt 22. janúar 2025 af https://www.borgarskjalasafn.is/static/files/Midlun/Manntol/M_1906-1910/manntal-i-reykjavik-og-seltjarnarnesi-1906.pdf; Dagbókin (1917, 28. janúar). Morgunblaðið, 4. árg., 85. tbl., bls. 7.
3
Síra Sigurður Stefánsson vígslubiskup – Minning (1971, 15. maí). Morgunblaðið, 58. árg., 108. tbl., bls. 15; Guðjón Friðriksson (2015, 23. september). Alfræði Reykjavíkur. Sótt 22. janúar 2025 af https://archive.ph/Xzmet.; Minning. Matthías Stefánsson bifreiðastjóri (1989, 7. janúar). Tíminn, 5. og 6. tbl., bls. 27.
4
Minning. Matthías Stefánsson bifreiðastjóri (1989, 7. janúar).
5
In Memoriam. Guðrún Matthíasdóttir veitingakona (1949, 11. mars). Vísir, 39. árg., 56. tbl., bls. 7.

Deila færslu

Höfundur: Guðlaug Vilbogadóttir.
Síðast uppfært 22. janúar, 2025