Byggðavegur 142, Akureyri

Húsið sem nú stendur við Byggðaveg 142 á Akureyri er sagt byggt árið 1898 í Fasteignaskrá. Það hefur þó ekki alltaf staðið á þessum stað, enda eru allt í kringum það mun yngri hús, flest byggð á sjötta og sjöunda áratug síðustu aldar.

Húsið númer 142 var byggt annað hvort árið 1898 eða 1900 á athafnasvæði Tóvélaverksmiðjana (síðar Gefjun) á Gleráreyrum, sem hófu starfsemi 1897. Húsið var byggt sem íbúðarhús af eða fyrir Aðalstein Halldórsson (1869-1941) forstjóra Tóvélaverksmiðjanna.¹Jón Hjaltason (2021). Ótrúlegt en satt. Saga Akureyrar í öðruvísi ljósi, stundum skemmtilegu, stundum sorglegu, jafnvel vandræðalegu en alltaf fróðlegu, bls. 140. Akureyri: Völuspá útgáfa í samstarfi við Minjasafnið á Akureyri; Arnór Bliki Hallmundsson (2015, 30. júlí). Hús dagsins: Byggðavegur 142. Sótt 27. október 2024 af https://arnorbl.blog.is/blog/arnorbl/entry/1875021/.

Í Fasteignamati árið 1918 er húsinu lýst sem einlyftu með porti og risi, á kjallara með pappaklæddu þaki. Húsið er sagt 8,8×7,5m að stærð auk skúra með 2,6×1,1m við norðurstafn og 2,1×1,3m við suðurstafn og í húsinu eru talin 9 herbergi auk geymslu. Húsið er sagt leigt Steindóri Jóhannessyni, en eigandi er væntanlega Gefjun.²Arnór Bliki Hallmundsson (2015, 30. júlí).

Árið 1956 bjó Johan Jacobsen (1895-1985) í húsinu. Hann var Norðmaður sem kom til Íslands árið 1927 til að vinna í síldarbræðslunni í Krossanesi. Eftir að sú starfsemi lagðist af vann hann á Gefjun í áratugi. Hann fékk  leyfi til að flytja gamla Tóvélahúsið á nýjan grunn sem hann hafði gert á lóð við Byggðaveg 142. Húsið var flutt í heilu lagi í janúar 1957 um 200 m leið og sá Skapti Áskelsson í Slippnum um að það verk gekk áfallalaust þótt upp brekku væri að fara. Líklega hefur húsið verið múrhúðað þegar það kom á nýja staðinn. Einnig hefur stór gluggi verið settur á framhlið hússins. Þrátt fyrir þessar breytingar sést vel að hús þetta á sér aðrar rætur en nærliggjandi hús.³Jón Hjaltason (2021), bls. 140; Arnór Bliki Hallmundsson (2015, 30. júlí).

Í umfjöllun sinni um húsið minnir Arnór Bliki Hallmundsson á að hús þetta hafi sérstakt sögulegt gildi í atvinnusögu Akureyrar, því það er eina húsið sem eftir stendur frá upphafi Tóvélaverksmiðjana á Akureyri og tekur höfundur undir að varðveislugildi hússins er mikið.⁴Arnór Bliki Hallmundsson (2015, 30. júlí).

Höfundur: Guðlaug Vilbogadóttir.
Síðast uppfært 28. október, 2024

Heimildaskrá

• 1
  Jón Hjaltason (2021). Ótrúlegt en satt. Saga Akureyrar í öðruvísi ljósi, stundum skemmtilegu, stundum sorglegu, jafnvel vandræðalegu en alltaf fróðlegu, bls. 140. Akureyri: Völuspá útgáfa í samstarfi við Minjasafnið á Akureyri; Arnór Bliki Hallmundsson (2015, 30. júlí). Hús dagsins: Byggðavegur 142. Sótt 27. október 2024 af https://arnorbl.blog.is/blog/arnorbl/entry/1875021/.
• 2
  Arnór Bliki Hallmundsson (2015, 30. júlí).
• 3
  Jón Hjaltason (2021), bls. 140; Arnór Bliki Hallmundsson (2015, 30. júlí).
• 4
  Arnór Bliki Hallmundsson (2015, 30. júlí).