Barð við Eyrarlandsveg 25, Akureyri

Húsið Aurora undir norðurljósaslæðu og Karlsvagninum. Málverk Moltke greifa 13. janúar 1900. Heimild: Peter Stauning og Søren Henriksen (2008). Nordlysets Maler Harald Moltkes Malerier på Meteorologisk Institut, bls. 52. Teknisk rapport 08-08. Kaupmannahöfn: Klima- og Energiministeriet.

Þann 9. ágúst 1899 kom danska skipið Botnía til Akureyrar. Með í för var hópur vísindamanna frá dönsku veðurfræðistofnuninni (Meterorologis Institut) sem ætlaði að gera rannsóknir á norðurljósum á Akureyri. Í farangri þeirra mátti m.a. finna nokkur lítil hús, sem voru ekki ósvipuð vegavinnuskúrum. Eitt þessara hús var sett niður á barmi Naustagils, nærri suðurmörkum Kirkjugarð Akureyrar. Í þessu húsi hafði einn leiðangursmanna vinnustofu, Harold Moltke greifi og listmálari en hann málaði mörg málverk af norðurljósum meðan leiðangurinn var á Íslandi. Hús þetta var kallað Aurora. Í skýrslu sem danska loftlags og orkumálaráðuneytið hefur gefið út má lesa um leiðangurinn og sjá verk greifans. Sumarið 1900, þegar „Norðurljósamennirnir“, eins og Akureyringar kölluðu leiðangarsmenn, höfðu danskir landmælingamenn bækistöð í Auroru.¹Arnór Bliki Hallmundsson (2016, 10. júní). Hús dagsins: Barð (áður Aurora) við Eyrarlandsveg 25. Sótt 22. september 2024 af https://arnorbl.blog.is/blog/arnorbl/entry/2174629/.

Einhvern tímann á árunum 1900 til 1905 (líklega árið 1900) keypti Olgeir Júlíusson (1871-1943) bakari húsið Auroru og flutti það að býlinu Barði á Akureyri, sem stóð nokkurn veginn þar sem húsið við Eyrarlandsveg 25 stendur nú. Þá bjuggu foreldrar Olgeirs í Barði, þau (Kristján) Júlíus Kristjánsson (1848-1923) keyrari og María Flóventsdóttir (1848-1940) í litlum og lélegum torfbæ. Olgeir lét endurbyggja húsið fyrir foreldra sína. Árið 1925, eftir lát Júlíusar, keypti Haraldur (1885-1973), kaupmaður á Sauðárkróki, húsið af bróður sínum til þess að tryggja að móðir hans og systur ættu þar öruggt skjól. Olgeir hafði misst flestar eigur sínar í bruna um þetta leyti og var því ekki aflögufær. ²Arnór Bliki Hallmundsson (2016, 10. júní); Sölvi Sveinsson (2016, 1. janúar). Kaupmannshjónin á Sauðárkróki, Haraldur Júlíusson og Guðrún I. Bjarnadóttir, bls. 7-8. Skagfirðingabók. Rit Sögufélags Skagfirðinga 37, bls. 7-61.

Þegar María í Barði flutti föggur sínar úr gamla torfbænum með moldargólfi í timburhús með hvítskúruðum gólffjölum orti hún:

Þó að standi stoðin ber
og stikli ég á grjótum,
margar tylftir tára hér
treð ég undir fótum.³Sölvi Sveinsson (2016, 1. janúar), bls. 9.

Í fasteignamati 1918 er húsið „… sagt íbúðarhús úr timbri með járnklæddu þaki, einlyft með lágu risi 3,9×8,8m að stærð, 3 herbergi og byggt 1900.“ Kjallari var undir húsinu. „Húsið breyttist lítið þann tíma sem það stóð og aldrei var það stækkað, þrátt fyrir að vera aðeins þessir 30 fermetrar á einni hæð. Húsið var upprunalega panelklætt að utan en fékk síðar steinblikkklæðningu, líkt og mörg timburhús.“ Alla tíð bjó sama fjölskyldan í Barði, síðast Kristrún Júlíusdóttir (Rúna í Barði), fædd árið 1882 og lést í nóvember 1966.

„ Um 1968 var húsið flutt upp í Hlíðarfjall þar sem hugmyndin var að nýta það sem skýli fyrir gönguskíðafólk. … Húsið reyndist  ekki fullnægjandi þar uppfrá og fór ekki betur fyrir því en svo að það fauk í aftakaveðri og skemmdist og var rifið í kjölfarið. Lauk þar með sögu þessa stórmerkilega húss, sem 70 árum áður hafði verið flutt á skipi til Akureyrar í þeim tilgangi að vera bækistöð vísindarannsókna.“⁴Arnór Bliki Hallmundsson (2016, 10. júní).

Þeim sem vilja fræðast meira um þetta hús er bent á skemmtilega grein Arnórs Blika Hallmundssonar, sem lesa má hér.

Höfundur: Guðlaug Vilbogadóttir.
Síðast uppfært 22. september, 2024

Heimildaskrá

• 1
  Arnór Bliki Hallmundsson (2016, 10. júní). Hús dagsins: Barð (áður Aurora) við Eyrarlandsveg 25. Sótt 22. september 2024 af https://arnorbl.blog.is/blog/arnorbl/entry/2174629/.
• 2
  Arnór Bliki Hallmundsson (2016, 10. júní); Sölvi Sveinsson (2016, 1. janúar). Kaupmannshjónin á Sauðárkróki, Haraldur Júlíusson og Guðrún I. Bjarnadóttir, bls. 7-8. Skagfirðingabók. Rit Sögufélags Skagfirðinga 37, bls. 7-61.
• 3
  Sölvi Sveinsson (2016, 1. janúar), bls. 9.
• 4
  Arnór Bliki Hallmundsson (2016, 10. júní).