Vallargata 1, Þingeyri

Um 1865 keypti Daninn Niels Christian Gram verslunina á Þingeyri og allt sem henni fylgdi, hús og land. Á árunum 1873 til 1874 byggði hann nýtt verslunarhús úr norskum viði, sem þótti afar veglegt. Í dagbókum Sighvatar Grímssonar Borgfirðings á Höfða kemur fram að Sighvatur hafi byrjað á að hlaða kjallara hússins við annan mann í júní 1873. Í september sama ár segir hann frá því að nýja búðin hafi fokið og hrunið öll ofan í kjallara í miklu sunnanroki og illviðri.¹Kristján G. Þorvaldsson (1951). Vestur-Ísafjarðarsýsla. Árbók Ferðafélags Íslands MCMLI, bls. 118. Reykjavík: Ferðafélag Íslands; Gunnar Hvammdal (1996). Þáttur úr húsasögu Þingeyrar. Hús byggð fyrir 1900. Hvenær voru elstu húsin byggð og af hverjum?, bls. 48. Í Mannlíf og saga í Þingeyrar- og Auðkúluhreppum hinum fornu, 2. hefti, 45-54. Ritstjóri: Hallgrímur Sveinsson „[T]elja sumir, að [húsið] hafi jafnvel verið glæsilegasta hús sinnar tegundar á landinu þá, alla vega voru ekki mörg hús á Íslandi sem stóðust þar samanburð. Var verslun þessi deildaskipt og þótti „rart“.“²Hallgrímur Sveinsson (1999). Frá Bjargtöngum að Djúpi II. Mannlíf og saga fyrir vestan, bls. 133. Hrafnseyri: Vestfirska forlagið. Gram kaup­maður var alla tíð búsettur í Danmörku en var á Þingeyri á sumrin. Þá gisti hann á efri hæð hússins sunnan­megin, en í norðurhlutanum voru kornstíur og vörugeymslur og var talía á þeim enda hússins. Fyrir framan húsið lá járnbraut niður í fjöru með vögnum notaðir voru þegar landað var.³Guðlaugsson, Jóhannes Davíðsson og Valdimar Gíslason (1979). Kaupfélag Dýrfirðinga 1919-1979. 60 ára afmælisrit, bls. 6. [Þingeyri:] Kaupfélag Dýrfirðinga. Dögum Grams á Þingeyri fylgdu mikil umsvif því hann átti mörg þilskip og hafði skonnortur í millilanda­siglingum. Gram keypti einnig verslanirnar í Ólafsvík, Sandi og Stykkis­hólmi. Aukin umsvif í verslun og útgerð kölluðu á vinnu fólks á viðgerðar­verkstæði, grútar­bræðslu, við seglasaum, hótelrekstur og húsasmíði. Gram var konsúll Ameríkana, Frakka, Norð­manna og Dana og hafði mikil samskipti við hvalveiðimenn, sjómenn á frönskum skútum og „Kana“ sem stunduðu lúðuveiðar hér við land.⁴Hulda Sigmundsdóttir (1989). Þingeyri. Í Ljósmyndir gamla tímans. Mappa með ljósmyndum. Reykjavík: Líf og saga; Hallgrímur Sveinsson (1999), bls. 133.

[Gram] var mikill iðjumaður og vildi láta hlutina ganga. Var sagt, að það hefði verið mikill skóli að vera í þjónustu hans, enda eftirsótt. Gram lét festa upp spjöld, víðsvegar í sölubúð sinni, en á þeim stóð meðal annars: „Tíminn er peningar“. … [Hann] var stór og föngulegur maður, en gerðist all feitur með árunum, og hélt þá mjög til á skrifstofu sinni, en lét sjaldan verk úr hendi falla.⁵Hallgrímur Sveinsson (1999), bls. 132-134.

Gram, sem fæddur var árið 1838, lést árið 1898 og varð jarðsettur í kirkjugarðinum að Söndum í Þingeyrarhreppi.⁶Hallgrímur Sveinsson (1999), bls. 132-134.

Árið 1930 keypti Kaupfélag Dýrfirðinga (sem stofnað hafði verið árið 1919) húsið, en áður hafði það verið í eigu Milljónafélagsins svonefnda, Bræðranna Proppé og Hlutafélagsins Dorfa. Kaupfélagið flutti verslun sína í húsið sama ár.⁷Kristinn Guðlaugsson, Jóhannes Davíðsson og Valdimar Gíslason (1979), bls. 38 og 58; Hulda Sigmundsdóttir (1989). Þá stóð húsið á horni Hafnarstrætis og Vallargötu og sneri framhlið að Hafnarstræti og höfninni. Fyrir miðja 20. öld var ákveðið að byggja verslunar-, skrifstofu- og vörugeymslu fyrir Kaupfélagið á sömu lóð og gamla verslunarhúsið stóð. Þá var húsið flutt yfir Vallargötu og því snúið. Nýja húsið er sagt byggt árið 1947 í Fasteignaskrá Íslands en það var ekki tekið í notkun fyrr en árið 1951 og var þá verslunin flutt í það hús. Eftir það var gamla verslunarhúsið kallað Gamla kaupfélagið⁸Kristinn Guðlaugsson, Jóhannes Davíðsson og Valdimar Gíslason (1979), bls. 58-59. og hefur það væntanlega verið flutt til um 1947.⁹Fasteignaskrá Íslands (ódags.). Hafnarstræti 7, Ísafjarðarbær; Kristinn Guðlaugsson, Jóhannes Davíðsson og Valdimar Gíslason (1979), bls. 58; Telja Gramverslun á Þingeyri best geymda á núverandi stað (2009, 1. september). bb.is. Sótt 5. febrúar 2011 af http://bb.is/?PageID=26&NewsID=136891.

Árið 2004 eignaðist Ísafjarðarbær húsið. Á fundi bæjarráðs í september 2022 var ákveðið að fela bæjarstjóra að auglýsa eftir áhugasömum aðilum til að taka yfir húsnæðið að Vallargötu 1 á Þingeyri, Gramsverslun, með þeim kvöðum að húsið verði gert upp. Á fundinum lá fyrir ástandsskoðun hússins.¹⁰Bæjarráð Ísafjarðarbæjar, 1211. fundur, 19. september 2022. Fundargerð. Sótt 2. nóvember 2023 af https://www.isafjordur.is/is/stjornsysla/stjornsyslan/fundargerdir/baejarrad/1516. Þessi frétt birtist í Fréttablaðinu 7. mars 2023:

Höfundur: Guðlaug Vilbogadóttir.
Síðast uppfært 3. september, 2025

Heimildaskrá

• 1
  Kristján G. Þorvaldsson (1951). Vestur-Ísafjarðarsýsla. Árbók Ferðafélags Íslands MCMLI, bls. 118. Reykjavík: Ferðafélag Íslands; Gunnar Hvammdal (1996). Þáttur úr húsasögu Þingeyrar. Hús byggð fyrir 1900. Hvenær voru elstu húsin byggð og af hverjum?, bls. 48. Í Mannlíf og saga í Þingeyrar- og Auðkúluhreppum hinum fornu, 2. hefti, 45-54. Ritstjóri: Hallgrímur Sveinsson
• 2
  Hallgrímur Sveinsson (1999). Frá Bjargtöngum að Djúpi II. Mannlíf og saga fyrir vestan, bls. 133. Hrafnseyri: Vestfirska forlagið.
• 3
  Guðlaugsson, Jóhannes Davíðsson og Valdimar Gíslason (1979). Kaupfélag Dýrfirðinga 1919-1979. 60 ára afmælisrit, bls. 6. [Þingeyri:] Kaupfélag Dýrfirðinga.
• 4
  Hulda Sigmundsdóttir (1989). Þingeyri. Í Ljósmyndir gamla tímans. Mappa með ljósmyndum. Reykjavík: Líf og saga; Hallgrímur Sveinsson (1999), bls. 133.
• 5
  Hallgrímur Sveinsson (1999), bls. 132-134.
• 6
  Hallgrímur Sveinsson (1999), bls. 132-134.
• 7
  Kristinn Guðlaugsson, Jóhannes Davíðsson og Valdimar Gíslason (1979), bls. 38 og 58; Hulda Sigmundsdóttir (1989).
• 8
  Kristinn Guðlaugsson, Jóhannes Davíðsson og Valdimar Gíslason (1979), bls. 58-59.
• 9
  Fasteignaskrá Íslands (ódags.). Hafnarstræti 7, Ísafjarðarbær; Kristinn Guðlaugsson, Jóhannes Davíðsson og Valdimar Gíslason (1979), bls. 58; Telja Gramverslun á Þingeyri best geymda á núverandi stað (2009, 1. september). bb.is. Sótt 5. febrúar 2011 af http://bb.is/?PageID=26&NewsID=136891.
• 10
  Bæjarráð Ísafjarðarbæjar, 1211. fundur, 19. september 2022. Fundargerð. Sótt 2. nóvember 2023 af https://www.isafjordur.is/is/stjornsysla/stjornsyslan/fundargerdir/baejarrad/1516.